[RSL] adi. FORMAdem. acidulusx3, comp. acidiorx2, sup. acidissimusx1, -umusx1; ut adu. fortasse Petron 92.6. ETYMacere. DLAT acidare, acide, acidiua, acidonicus, subacidus. [FREQ humilis 107indicia6,8/d.c.m. 234-149 Cato] uocabulum omnibus temporibus usitatum, scriptis technicis ad medicinam agrique culturam pertinentibus aptum; item scriptis litterariis omne genus praeter lyricos, usibus doctis et uersu inuenitur.
Variatio
indicia
p/d.c.m. subc.
operum
argumentalis
6
0,93
exponens
86
29
lyrica
4
21
narratiua
11
2
diachronica
III-II aec.
3
7,5
I aec.
7
2,5
I-II ec.
47
12
III-V ec.
50
5,8
diaphasica
docta
5
2,4
media
95
7,3
quotidiana
6
10
diastratica
litteraria
24
1,8
technica
83
30
modus
prosa
98
7,1
uersu
9
4,6
¶a1statum aciditatis indicat qui attingitur cum maturitas superatur uel ad punctum optimum non peruenitur; usus quibus acerbus ad fructus pertinet, i. e. immaturum, in mentem trahit; fortasse cum distinctione quadam inter immaturum fructum, cui acerbus praefertur, et statum aciditatis quorundam fructuum proprium, quod acidus praefert — inmaduro o verde [REL→praecoxDOM pomum, uua] 30 Cels 2.20.2. ex pomis quodcumque neque acerbum neque acidum est. 207 Tert Adu Marc 2.15.2. decerni habebat, non dicturos acidam uuam patres manducasse. 395-415 Marcell 27.51. uuam agrestem acidam. → Gloss 2.384.55. ὀξύπικρος. 3.93.29. ὀξώδης. a2ad potiones uel cibos qui, quia immaturi sunt, asperi et ingrati gustui fiunt, uel compositionem acidam aliquam habent, aspectans; aciditas ualde praesens in uino erat, adeo ut saepe persimile aceto esset — ácido, agrio o avinagrado [REL→acer1aDOM uinum] 234-149 Cato Agr 76.2. Casei ouilli P: xiiii ne acidum et bene recens in aquam indito. 30-22 Vitr 8.3.18. acer et acidus sucus subest in ea terra, per quam egredientes uenae intinguntur acritudine. 79 Plin Nat 13.113. [Punica mala] horum quinque species: dulcia, acria, mixta, acida, uinosa. 400 Cass Fel 72.7. in dysenteria inicere oportet et propinare ... granatas acidas. a3uel rebus malo statu adhibetur quae propterea aciditatis gradum altum praebent aut inutiles iam sunt, quasi mucidus siue putris — estropeado o averiado [REL→corruptus] 30-22 Vitr 8.3.17. sunt nonnullae acidae uenae fontium. a4ad saporem aspectabat, hoc uocabulo, per se bona significante, multis aliis adi. tali semantica relatione coniuncto [RELamarusa, austerusa, persalsusa, salsusa] 37-29 Verg Georg 3.380. pocula laeti fermento atque acidis imitantur uitea sorbis. 79 Plin Nat 15.106. quae sunt communia et pomis omnibusque sucis saporum genera xiii reperiuntur: dulcis, suauis, pinguis, amarus, austerus, acer, acutus, acerbus, acidus, salsus. 200-300 Garg Mart Med 52.7. Nam in quibusdam austerus sapor, in quibusdam acidus, in quibusdam dulcis apparet. dem. acidulus, a, um. in bonum uertitur uini saporem admonens qui potionibus uino dissimilibus percipitur; intensitatis minoratio ostensa per diminutiuum similis fit aliis adi. similibus usibus formatis cum praepositione sub- — acidulado [SIMsubacer, subacidus] 79 Plin Nat 2.230. 15.54. pira Aniciana ... acidulo sapore iucunda. quamuis uocabulis dulcis austerus salsus generatim opponitur 79 Plin Nat 10.195. culices acida petunt, ad dulcia non aduolant. a5item ad sonum qui tonos non sequitur adhibebatur, dissonus siue stridulus — estridente, desagradable o desafinado [REL→dissonusb] 60 Petron 68.5. Nullus sonus unquam acidior percussit aures meas. btales usus a designando ad significandum perfacile transierunt, sic animi habitus qualitatesque significabantur quae difficiles acerbique aliis hominibus ostenduntur, acerbus, grauis, mordax — de carácter difícil, intratable o cáustico [RELabruptusc, acerbusb2, mordaxb, oxycholusANT→iucundus] 191 Plaut Pseud 739. ecquid is homo habet aceti in pectore? Char. Atque acidissumi. 95 Quint Inst 6.3.53. Placidum nomine, quod is acerbus natura esset, «Acidum», et Turium, cum fur esset, «Tollium» dictos inuenio. 390 Amm 18.5.4. incitatore coetu spadonum ... feri et acidi semper. interdum ad qualiacumque adhibitum est 20 Hor Epist 2.2.64. Renuis quod tu, iubet alter; quod petis, id sane est inuisum acidumque duobus. c MED amplum usum in ambitu medico praebuit, non solum huius disciplinae peritorum proprium, sed ad communes totius populi experientias coniunctum, et ideo constituentem dominium cognitiuum quod ad remedia contra dolores stomachi refertur, quae locus communis habebantur — ácido [DOM austerus, bilis, dolor, stomachus, ructatio] 34-30 Hor Sat 2.2.44. rhombusque recens, mala copia quando aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus atque acidas mauolt inulas. 30 Cels 2.24.1. Stomacho autem aptissima sunt, quaecumque austera sunt; etiam quae acida sunt. 200-300 Ps Garg Mart 9.40. Austera et acida in cibo sumpta stomacho existimant conuenire. hae infirmitates frequentes populo uidebantur, quare comparandi cum rebus deperditis causa eis utebatur 397-401 Aug Conf 9.9.21. quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum. acidum melius quam dulce aegro corpori esse uidebatur 200-300 Garg Mart Med 42.9. Austeris tamen malis et acidis possunt recentia uulnera statim claudi si contrita imponantur. quare acidum ut astringens pro diarrhoea continenda adhibebatur 30 Cels 4.10. resolutioni ualens etiam medicamentum est radiculae sucus, ualentius acidi Punici mali. uel acidi liquores ad buccam colluendam adhibebantur 201 Ser Dentium uitio.9. Aut acidi latices clauso uoluuntur in ore. dpertinuit ad uinum corruptum uel acetum ad certos usus adhibitum, sicut caulis dissolutus in aceto ad cosmeticos usus praeparatus 84-85 Mart Epigr 6.93.9. deposita quotiens balnea ueste petit, psilothro uiret aut acida latet oblita creta. aut cum ad poscam addebatur, potum ex aceto aqua diluto 395-415 Marcell 33.17. Sfongea ex posca acida et tepida adposita statim sedabit testiculorum dolores. uel ad oxymeli, aceto mellique compositum 79 Plin Nat 28.132. acidus caseus cum oxymelite maculis in balineo inlitus oleo interlinitur. subs. f. pl. Acidulae aquae.x3fons quaedam — Fuente Acídula [hyper nomen fons sim Acidulus fons] 79 Plin Nat 2.230. Lyncestis aqua quae uocatur Acidula uini modo temulentos facit. 31.9. in Venafrano ex fonte Acidulo. COLLATIO VOCABULORUMrelatio ad acerbus pertinens liquet, quamuis eorum usus inter se differre uidentur; uno indicio Petronii simillime ac acerbe inuenitur, quamquam hic aduerbii more a quibusdam interpretatum est (Gaffiot, Old). similitudo inter acidus et acerbus, eidem lexicae familiae attinentia, non obstabat quin a loquente in unoquoque casu diuersa intentione seligantur; quibusdam usibus ambo ad easdem res applicari uidentur, sed praeferentiae combinatoriae saepe discrepant; ut has praelationes iuste aestimemus, magna indiciorum differentia inter acidus-x107 et acerbus-x747 consideranda est; relatio utriusque uocabuli cum acer etymologice iusta est, sed tamen acer multo magis in coniunctione cum acido inuenitur. et acidus et acerbus ad fructus immaturos et ad quosdam uitae humanae aspectus, ut difficilis personae mores, applicantur; inde, omnia discrepant: acidus ad acidi statum applicatur quatenus dulci, austero salsoue aut aliis saporibus opponitur; item ad liquores (sucus) et remedia ad corporis morbos inuenta; cum acerbus ad morbum quendam applicatur, grauitatem eius significat (acerbissimi morbi), dum acidus in descriptione symptomatum eius morbi interuenit, ita ut intermutata non apparent. acerbus duas facies praebet: unam quae directe cum immaturitate fructuum (uua, pomum) coniungitur, alteram plene semantizatam quae de amaritudine uel crudelitate loquitur quae in hominum actionibus erga congeneres suos inueniri potest (luctu*, crudel*, seueritas), quod sensum a suis deriuatis aduerbio acerbe et, maiori extensione semantica, substantivo acerbitas euolutum fuit. ex altera parte, acidus uox praecipue technica fuit, aliter ac acerbus, quae multo magis in scriptis litterariis cultisque adhibita est, item ad significatum suum ad ambitus morales et psychologicos ampliandum magis apta quam illa, quae in ambitu referentiali paene constanter mansit.
Linguae Latinae Historicum Lexicon 