fabricando fit faber

[LLHL] acies, ei

[RSL] 
   subs. f.  FORMA gen. arch. acii Gell 9.14.14. et acie Caes Gall 2.23.1. Sall Hist 1.41.  ETYM FamLex AC-.  DLAT acieris.  [FREQ magna 2968indicia 226/d.c.m. 201 Plaut] uocabulum omnibus temporibus omnibus scriptis praecipue litterariis prosa, usibus mediis narrando exponendo argumentando aptum; paulisper tamen scriptis technicis, uersu usibusque doctis apparet.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis41188
dramatica2149
exponens440174
lyrica1359
narratiua2078409
satirica526
diachronicaIII-II aec.1333
I aec. 1234451
I-II ec.989262
III-V ec.732118
diaphasicadocta630301
media2332215
quotidiana634
diastraticalitteraria2528236
technica440183
modusprosa2572227
uersu39622
    iam ab initio praecipuos usus, quos per totam historiam suam retenturum esset, praebuit. In variis regnis cognitiuis agit, idea instrumenti acuti quod, propter aciem, insigne splendet; utique, non solum ad res materiales pertinet, sed saepe ad intelligentiam et uisum refertur; abunde tamen in re militari adhibetur, ubi ferri arma uel instrumentum significat et praesertim exercitus ordinem in bello describit; talis ordo typice formam lineae longissimae et pro rata parte angustae praebebat, ex uariis ordinibus generibusque militum constituta; ratio lineae secantis quae hostilem exercitum metit indiscernibilis est a filo teli quod eundem effectum in re singulari efficit, uel a mente quae tenebras conceptuales penetrat, uel a splendore uisus per spatium fulgentis; in unaquoque harum possibilitatum factores significatiui diuersi excitantur, ita ut unusquisque eorum facultatem praebeat adhuc specificius applicandi.  
   a limen instrumenti acutum — borde afilado de un instrumento, la cuchilla, filo, tajo o canto [HYPER laminaa SIM aciariumb HOL culter, falx, gladius DOM falx] 200 Plaut Truc 492. quorum lingua gladiorum aciem praestringit domi. 29-19 Verg Aen 6.291. corripit hic subita trepidus formidine ferrum Aeneas strictamque aciem uenientibus offert. 79 Plin Nat 17.192. conueniet ... plagam omnem obliquam fieri, ... et ad terram uerti quam leuissima cicatrice acie falcis exacuta. 370-413 Prud Psy 102. laeta Libidinis interfectae morte Pudicitia gladium Iordanis in undis abluit infectum ... expiat ergo aciem fluuiali docta lauacro uictricem uictrix. → Gloss 2.385.3. 2.385.2. acies ferri ὀξύτης συδήρου. 
   b1 MIL dispositio uel structura exercitus ad pugnam dispositi — línea de batalla [HYPER exercitusb DOM ratio uel constitutio signa, subsidia, constituere, derigere, excedere, firmare, in aciem inire, instruere, ordinare; contra inimicum opponendi pollens immota, turbata; partes quae in profundum componunt prima, media, postrema, secunda, subsidiarii, ordines; in longum dextra ala, sinistra ala, cornu; siue de peditatu siue de equitatu tractetur peditatus, equitatus; secundum peculiarem structuram initam cuneus, quadrata acies, trigonum; secundum abundantem uel raram pro militum numero confertus, laxare; talis exercitus linea ab imperatore uisa a fronte, a tergo, integra; secundum exitum pugnae aequo Marte, anceps, caedere, fundere, terga uertere] 52-51 Caes Gall 1.22.3. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. 116 Tac Ann 2.20. peditum aciem ita instruxit ut pars aequo in siluam aditu incederet, pars obiectum aggerem eniteretur. 390 Veg Mil 26. Quemadmodum exerceantur tirones, ut in acie ordines et interualla custodiant. → Gloss 2.533.52. παράταξις ‘formación de batalla’. 2.469.48. φάλαγξ. 4.303.17. ordo uel prima pars exercitus. 4.5.33. extensa militum impugnatio. 4.478.39. turba exercitus. 
   quamuis ad res minime militares quoque aspectat 201 Plaut Epid 547. Orationis aciem contra conferam.
   b2 indiciorum maxima pars eodem sensu complectitur non solum aciem aut pugnae formationem, sed etiam exercitum qui eam componit; itaque exercitum in acie ordinatum et adproelium expeditum significat — ejército en orden de batalla [DOM caedere, firmare, inclinare, procedere] 239-169 Enn Trag 325. ubi fortuna Hectoris nostram acrem aciem inclinatam dedit. 48 Bell Hisp 25.4. Pompeius Niger ... ex acie nostra ad congrediendum progressus. 80-90 Stat Theb 8.400. iam clipeus clipeis, umbone repellitur umbo, ense minax ensis, pede pes et cuspide cuspis: sic obnixa acies pariter suspiria fumant. 300-400 Paris 7.3.6. Sertorius, cum Lusitanis persuadere uellet ne cum Romanis uniuersa confligerent acie.
   acies ad partem exercitus specialiter referri potest, ut peditatum, equitatum uel classem — infantería, caballería o marina [DOM pedestris] 29-9 Liv 4.19.5. Ita equitum quoque fusa acies. 50 Curt 4.13.29. Peditum acies equitatu tegebatur. 80-90 Stat The 6.298. neque enim generosior umquam alipedum conlata acies. → Gloss 2.285.52. εἴλη ‘tropa de caballería’. 4.303.15. acia ala.
   haec constituendi exercitus ratio, quod simul contrarium est et coniunctum ad alias pugnae rationes, praesertim refert ad eas quae ad castrorum aut urbis defensionem spectant, ubi dispositio copiarum ab ea quae in aperto campo fit ualde differt 29-9 Liv 9.31.6. praepotentem armis Romanum nec acies subsistere ullae nec castra nec urbes poterant.
   talis ordo contra eius absentiam opponitur, item contra manus minoribus militibus constitutas [DOM manus, tumultuarius] 50 Curt 4.16.24. nec Persae inulti cadebant: quippe non uniuersae acies quam hae tumultuariae manus uehementius iniere certamen.
   quia de insidiis minime agitur, siue quia plano campo ad exercitum explicandum indigebatur, acies quoque aequum (locum) uocatur 45 Caes Ciu 3.55.1. Omnibus deinceps diebus Caesar exercitum in aciem aequum in locum produxit. 98 Tac Agr 18.3. quia in aequum degredi Ordouices non audebant, ipse ante agmen, quo ceteris par animus simili periculo esset, erexit aciem.
   uel aequo Marte → Frontin Strat 2.4. cum aequo Marte aduersus obstinatos Samnites concurreret.
   mox ad exercitum belli tempore pertinuit 62-43 Cic Fam 10.23.6. Tu, mi Cicero, ... praesta, ut uigilanter neruoseque nos, qui stamus in acie, subornes.
   item per gentilicium uel patronymicum mutatum, exercitum in bello sub imperio cuiusdam ducis significat, aut patriam cuius exercitus est [DOM Romana] 45 Caes Ciu 3.94.4. acies Pompeiana. 29-9 Liv 22.29.3. Fabiana ... acies. 80-90 Stat Theb . Stat Thebana acies. 394-404 Claud Get 634. Romana ... acies. 
   item per adi. ab proelii nomine deriuatum designatur 32 Val Max 1.5.6. Pompeius ... in acie Pharsalica uictus a Caesare.
   b3 postea proelium pugnamue certe designauit — combate o batalla [HYPER inimicitiaa SIM →proelium] 55 Cic De orat 2.84. aliud enim pugna et acies. 30 Vell 2.26.1. pulsus a Sulla acie Praeneste ... se exercitumque contulit. 200-300 Pervig Ven 8. Laborantibus in acie Romanis. 
   b4 interdum proelii ratio, pugna, exercitus proeliaturus in unum confunduntur, ut exercitus plane designetur — ejército [SIM →exercitusb] 29-19 Verg Aen 1.489. se quoque principibus permixtum agnouit Achiuis, Eoasque acies et nigri Memnonis arma. 130 Calp 26. propter nimis fretus auxiliis deorum in aciem duxi pueros adhuc teneros.
   c1 inde a principio ad intuitus nitorem siue intuitum ipsum pertinet — brillo de la mirada o la mirada misma [HYPER fulgor DOM oculus] 205 Plaut Mil 4. Pyrg. Curate ut splendor clipei ... praestringat oculorum aciem in acie hostibus. 70 Lucr 4.691. res quae feriunt oculorum acies uisumque lacessunt. 50 Sen Nat 1.6.5. Sidera ampliora per nubem aspicienti uidentur, quia acies nostra in umido labitur. 63-65 Sen Tro 1079. collis procul aciem patenti liberam praebet loco. 334-350 Firm Mat 1.7.20. oculorum acies splendorem paulatim extenuati luminis perdidit. → Gloss 2.258.37.- βολή ὀφθαλμοῦ. 4.6.4. acumen oculorum uel gladii. 2.384.50. acies oculorum ὀξυδορκία. 
   quippe a nitore ipso hoc uocabulum ad hunc locum aptum fit, contrarios oculos igne suo uulnerans; qui nitor a sidere prouenire quoque potest 37-30 Verg Georg 1.395. neque tum stellis acies obtunsa uidetur. 79 Plin Nat 2.150. manifestum est radium solis inmissum cauae nubi repulsa acie in solem refringi. 
   c2 oculi pupillam quoque designauit — pupila del ojo [HOL oculus SIM →pupillab] 45-44 Cic Nat deor 2.142. aciesque ipsa qua cernimus, quae pupula uocatur. 79 Plin Nat 7.12. in Albania gigni quosdam glauca oculorum acie. 
   c3 inde oculum ipsum — ojo [MER pupilla SIM →oculus] 29-19 Verg Aen 788. huc geminas nunc flecte acies, hanc aspice gentem Romanosque tuos. 100-128 Iuv 9.65. ut Polyphemi lata acies. 
   c4 immo uisionis sensus — el sentido de la vista [HYPER sensus SIM →uisus] 45 Cic Fin 5.84. Bonum incolumis acies: misera caecitas. 398 Aug Ser 61. Est enim acies oculorum in quibusdam talis, ut de longinquo possint uidere. 
   d inde acumen in uidendo ad considerandum pertinuit — penetración o agudeza mental, perspicacia, viveza o chispa [HYPER intellegentia SIM →acumenb1] 205 Plaut Mil 1028. Ad eam rem habeo omnem aciem. 55 Cic De orat 2.160. Aristoteles  eadem acie mentis, qua rerum omnium uim naturamque uiderat. 125 Apul Socr 2. Est aliud deorum genus, quod natura uisibus nostris denegauit, nec non tamen intellectu eos rimabundi contemplamur, acie mentis acrius contemplantes. 412-427 Aug Ciu 14.16. ut ... paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. → Gloss acies animi ὀξύτης φρενῶν.