[RSL] subs. m. FORMAn. cantharum Inscr Cil 8.6982 Cirtae in Mauretania. Cantharum auro inluminatum.; dem. cantharulusx2 Arnob 6.26.1. cantharuli forcipes cornuaque pomifera.; acc. cantharon Nemes Ecl 3.48.; de cantharis ambigitur Gloss 5.422.40. cantari uermes qui cantant nocte sicut locustae.; cantarus Gloss 5.174.30. cantarus graecum nomen est. ETYM κάνθαρος Gloss 5.174.30. DLATCanthara, Cantharus. DROMaesp., port. cántaro, it. cantero; bcat. cántara, esp. cántaro. [FREQ humilis 53indicia3,9/d.c.m. 254-184 Plaut] uocabulum scriptis litterariis omne genus, praecipue dramaticis satiricis lyricis, aptum, et prosa et uersu; omnibus usibus, praecipue quotidianis doctisque; necnon technicis ad historiam naturalem pertinentibus inuenitur; omnibus temporibus, magis in initiis, usitatur; quae uocabulum Romanis carum fuisse uerisimile est.
Variatio
indicia
p/d.c.m. subc.
operum
argumentalis
5
1
dramatica
16
35
exponens
8
2,8
lyrica
4
17
narratiua
15
3,1
satirica
5
24
diachronica
III-II aec.
16
37
I aec.
4
1,6
I-II ec.
15
3,9
III-V ec.
18
2,6
diaphasica
docta
14
6,6
media
21
1,9
quotidiana
18
41
diastratica
litteraria
46
4,2
technica
7
2,6
modus
prosa
21
1,8
uersu
32
17
¶uocabulum a Graeca lingua commodatum iam ab initiis, omnes sensus illius seruans praeter eum quo scarabaeus designatur; qui sensus prototypus Graece fuerat, Latine ipsis finibus Antiquitatus tantum inuentus — préstamo griego de época muy temprana, cantharus fue integrado aplicado a los mismos usos que había tenido en aquella lengua salvo, precisamente, el valor prototípico de 'escarabajo', que no se encuentra más que al término de la Antigüedad a1uas et uino et aquae potandis, satis grande ansisque praeditum — copa para el vino, a veces agua, de buen tamaño y con asas [HYPERuas potorium] 254-184 Plaut Asin 906. pueri, plaudite et mi ob iactum cantharo mulsum date. 42-39 Verg Ecl 6.17. grauis attrita pendebat cantharus ansa. 125 Apul Met 7.12. hercules suspicionem mihi fecit quasi soporiferum quoddam uenenum cantharis immisceret illis. 283 Nemes Ecl 3.48. Cantharon hic retinet, cornu bibit alter adunco. → Gloss 3.441.6. canthari κρητῆρες. 4.491.6. ubi aqua mittitur. 5.174.31. uas quoddam. 5.352.33. genus uassis. uas quotidianum et cum uino consuetum fuit, immo cum uini amore — palabra de uso cotidiano y relacionada con el vino, e incluso con la afición al vino, que coloquialmente se diría 'al frasco' 191 Plaut Pseud 1051. ite hac triumphi ad cantharum recta uia. 23 Hor Carm 1.20.1. uile potabis modicis Sabinum cantharis. 384-440 Macr Sat 5.21.2. scyphos quidem cantharosque, consueta uulgi nomina, ferendum si transeant. canthari satis noti fuere; unus, qui Bacchi erat, quem ebrius deus uix tenere poterat — hubo copas famosas, entre ellas la de Baco, que su borracho poseedor apenas podía sostener 92 Sil 7.196. Bacchus fusae per colla comae, dextraque pependit cantharus. 330 Arnob 6.25.2. in Liberi dextera pendens potorius cantharus. → Anth 941.42. Silenus ... cui lacer a summo pendebat cantharus armo. uel is qui Mario, Bacchi aemulo, erat — o la copa de Mario, que bebía en ella a imitación de Baco 30 Val Max 3.6.6. Marii paene insolens factum: ... cantharo semper potauit, quod Liber pater Indicum ex Asia deducens triumphum hoc usus poculi genere ferebatur. a2 CHRIS uas satis grande ad amulam sacram aquam continentem — pila de agua bendita [HYPERuasaSIM→baptisteriumb] 353-431 Paul Nol Epist 32.15. Sancta nitens famulis interluit atria lymphis cantharus intrantumque manus lauat amne ministro. (→f) in ecclesiarum atrio erectae, ad intraturi credentis purificationem attinebat; ueri simile est formam usumque eius ab illis fontibus prouenire qui priuatos hortos ornabant, cantharis simillimi ansis praediti sed pede longiore — situada en el atrio de las iglesias y que servía para las abluciones a la entrada; es muy posible que su forma y servicio procediera de aquellas fuentes o pilones que en los jardines privados cumplían una función ornamental, y que tenían la forma del cantharus, manteniendo sus dos asas pero con un pie más largo y esbelto a3in fine AntiquitatisAquarii cantharus — el cántaro de Acuario 335-337 Firm Math 8.4.11. tres partes in cantharo Aquarii inuenimus. a scarabaei similitudine, Graecum uocabulum ad res huic insecto conuenientes pertinuit; quod Romani Latine prosecuti sunt — por semejanza con el escarabajo, la palabra griega designó ciertas realidades que los romanos designaron en latín también con esta palabra bx2 (Spondyliosoma cantharus, cantharus lineatus siue sparus cantharus) piscis maris quidam sparo uel sargo persimilis — cierto pescado de mar, la brema o plática, difícil de distinguir del besugo o el sargo [HYPERpiscis] 17-18 Ov Hal 103. gaudet pelago ... cantharus ingratus suco. 79 Plin Nat 32.146. Peculiares autem maris ... cantharus. cx1nodus sub Bouis Apis linguam, cantharum referens — marca en forma de escarabajo característica bajo la lengua del buey Apis [HYPERnaeuus] 79 Plin Nat 7.184. [Bos Apis] insigne ei ... nodus sub lingua, quem cantharum appellant. dx2nauigii genus — tipo de embarcación [HYPERnauigium] 384-440 Macr Sat 5.21.19. cantharum et carchesium ... adseruimus esse nauigiorum uocabula. 3scarabaeus — escarabajo [HYPERinsectumSIM→scarabaeus] 430 Damig Lapid 3. Lapis chrisolithus sculpitur scarabeo cum radiis, quae cantharon grece dicitur. → Gloss 5.394.7. wibil (anglosaxon = scarabaeusTLL). ftechnicumuas priuatis hortis erectum ubi fontis aquae recipiebantur; qui usus antiquior certe fuit — taza o pilón, levantado en jardines privados, en que se recogía el agua de una fuente; este uso debió ser bastante antiguo [HYPERuasa] → Dig 30.41.11. automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari. Cantharus.x3auiri nomen —nombre de varón Cántaro [HYPER NOMENuir] Inscr 200-300 Cil 6.32627.12. Priscinius Cantarus. bscalptor quidam — el escultor Cántaro [HYPER NOMENscalptor] 79 Plin Nat 34.85. sunt aequalitate celebrati artifices ... Cantharus Sicyonius. bnomen a Martiale poeta incerto uiro indictum; qui usus ambitus cognitiuos uarios inuocauit non solum cum uino coniunctos, quippe cum scarabaeo stercoris pilulario, quod κάνθαρος designauerat; inde Martialis poeta quendam excrementis edendis, conuentibus scilicet Veneriis, deditum sic appellauit — lo aplicó Marcial como apodo de un personaje no identificado; el uso de este nombre activó en el imaginario romano varios dominios cognitivos, relacionados tanto con el vino como con el uso que el griego da a la palabra κάνθαρος 'escarabajo pelotero', para señalar, mediante tal apelativo, a quien se dedicaba a prácticas sexuales coprofílicas 84-85 Mart Epigr 9.9.1. Cenes, Canthare, cum foris libenter, clamas et maledicis et minaris. 11.45.8. Nemo est tam teneri tam sollicitique pudoris, qui uel pedicat, Canthare, uel futuit. → Moreno Soldevilla, Rosario 2015: A Bottle or a Beetle? Martial's Cantharus. Mnemosyne 68, 661-665.