fabricando fit faber

[LLHL] acrimonia, ae

[RSL] 
   subs. f.  FORMA ācrimōnia; agrimonia Cael Aur Gyn 1.133. cibi uero fugiendi sunt ... acrimonia, ut porri sectiui, allia, cepe ... quibus omnibus agrimonia lacti iungitur.; quandoque cum agrimonia ambigitur, quamquam hoc uocabulum a Graeco proueniat huiusque uera forma argemonia fuerit.   ETYM acer1.   DLAT acrimoniosus.  DROM fr. aigremoine, port. aramenha.  [FREQ humilis 90indicia 7,6/d.c.m. 235 Naev] uocabulum omnibus temporibus, a saec. iii ec. maxime abundans; scriptis technicis ad medicinam pertinentibus proprium est, litterariis exiguo numero a lyricis dramaticisque absentibus; usibus quotidianis quoque abest, paucis scriptoribus eo utentibus.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis72,1
dramatica36,9
exponens7630
narratiua40,8
diachronicaIII-II aec.37,5
I aec. 103,7
I-II ec.154
III-V ec.6212
diaphasicadocta31,4
media879,1
diastraticalitteraria222,3
technica6828
modusprosa888,8
uersu21,1
    a iam ab initiis animi acumen nuntiauit, quod grammatici corroborant —agudeza o viveza del espíritu [HYPER intellegentia SIM →acumenb1] 235 Naev Trag 35. Ne ille mei feri ingeni atque animi acrem acrimoniam. → Non 2.36. acrimonia est animi uiuacitas. Serv Aen 7.164. acrimonia mentis est. 
   talis usus, iuxta cum eis in d consideratis, prius apparent quam ii acerbitatis similes saec. I ec. inuenti 
   b1 MED fere eodem tempore ad res physicas applicatum est, praesertim alimenta uel medicamenta, etiam alimenta ad usus medicinales adhibita, quorum asperitas, duritia uel aciditas, dum morbo medentur, corpus aegrum laedunt; qui usus uocabuli acerbitasf similes late antecedit, qui Antiquitatis fine inueniuntur —agresividad, dureza o acidez de alimentos y medicamentos [SIM acerbitasg] 234-149 Cato Agr 157.4. Et siquid in mammis ulceris natum et carcinoma, brassicam tritam opponito, sanum faciet. Et si ulcus acrimoniam eius ferre non poterit, farinam hordeaceam misceto, ita opponito. 79 Plin Nat 31.115. maiorem esse acrimoniam nitri apparet ... quod nitrariae calciamenta protinus consumunt. 420 Cael Aur Acut 1.135. uehementer noxium aceto uti atque peucedano et ruta et castoreo. premunt haec enim et uertigines ingerunt et ob acrimoniam sui tumentes dissecant membranas.
   etiam ad effectus quorundam medicamentorum, ex plantis et praeparationibus compositorum, quae aegroto incommodum excitant, ut cataplasmata, adhibita sunt — desagrado y malestar 420 Cael Aur Acut 3.164. praeterea sinapismi acrimonia hortationem fieri sudorum nemo est qui nesciat. 
   b2 adeo ut haec medicamenta ipso morbo aliquotiens noxiora sunt, sicut iniectionibus fit, uel clysteribus qui tamen propter uim et potentiam ualde aestimantur — eficacia, poder y efectividad de los medicamentos [HYPER uisb] 420 Cael Aur Acut 3.164. per acrimoniam medicamentorum ... et inflabilium potionum et iniectione uirtute similium. 2.131. Clysterem uero recte prohibet propter acrimoniam. 2.220. clysteres etiam adhibentes corpora resoluunt et ob acrimoniam aperiunt, quos utiles probauerunt. 
  hae curae indicium sunt sollicitudinis ad seruandum aequilibrium inter curationem medicamento quaesitam et damnum quod corpori afferri potest, nam quibusdam casibus status iam irritatus aegroti id dissuadet 420 Cael Aur Acut 2.139. declinante passione gobiones pisces dandos, accedente profectu etiam carnem atque panem, non coniciens, quia omnis acrimonia tussientibus uel spirationis difficultate laborantibus uel spuentibus sanguinem inimica est.
   c1 MED itaque ad corporis incommodum retulit, aliquotiens una cum uocabulis mordacitas uel mordicatio — cólico o retortijón [HYPER aegrotatio] 420 Cael Aur Gyn 1.165. si fuerint ulcera sordida, decocto mediocriter melle sunt illinienda, quo acrimonia et mordacitate deposita medeatur. Cael Aur Gyn 2.14. quo uehementia acrimonie ac mordicationis frangatur.
   c2 ut uocabulum familiae lexicae ad id quod acidum uel acerbum est pertinentis, etiam ad stomachi acorem adhibitum est — acidez de estómago [HYPER morbus SIM →acidiua DOM stomachus] 79 Plin Nat 23.142. nuclei nucis pineae sitim sedant et acrimoniam stomachi rosionesque et contrarios umores consistentes ibi. 
   d1 ardorem uel uiuacitatem expressit cum ad corporis gestus et expressiones adhibitum est, nullum sensum negatiuum habente, sed potius quandam animi uel ingenii 'uim, uehementiam uel ardorem' denotante — energía de carácter, entusiasmo, vehemencia o ardor [HYPER studiuma] 70 Cic Verr 1.1.52. si Glabrionis patris uim et acrimoniam ceperis ad resistendum hominibus audacissimis. 160 Gell 17.2.13. forma, factis, eloquentia, dignitate, acrimonia, confidentia pariter praecellebat.
   talis inflammationis expressio praecipue oratori in eius oratione applicatur, cui interpretandi facultates magni momenti sunt 86-82 Rhet Her 3.26. Conuenit ... in uultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec uenustatem conspiciendam nec turpitudinem esse.
   haec animi ratio certe aliquantulum acerba duplici modo est: primo, de efficacia uel potentia medicamenti uel substantiae in quantum ad eius sanandi facultatem attinet locutum est; secundo, de noxio effectu in eum cui applicatur; qualitas haec ad actiuitatem socialem extenditur, ad personarum characterem qui acritudinem erga suum ambitum uel affines exprimunt — agresividad 85 Cic Inu 2.143. omnem eius illam uim et acrimoniam lenierit ac diluerit.
   d2 hoc in aspero cum interlocutore contactu ostendi potest, pleno mordacitatis, exacerbationis uel acritudinis — mordacidad, sarcasmo o acritud [SIM →mordacitasb] 86-82 Rhet Her 4.49. Eiusmodi licentia si nimium uidebitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur. 420 Querol 24. patientia desidiae, acrimonia crudelitati adsignantur. 
   d3 denique hic character acerbus cum rigore in lege applicanda coniunctus inuenitur — rigor en la aplicación de la ley [SIM acerbitasd ANT lenitas] 384-385 Symm Rel 49.4. diuinorum principum potestas, quos decet acrimoniam seueri iuris inflectere.
uel cum morum rigore — rigor de las costumbres 400 Hist Aug Alb 11.5. Cum suis ei numquam conuenit uel propter uinulentiam ... uel propter morum  acrimoniam. 
   e etiam ad sapores uel odores acres, fortes, irritantes, qui pruritum efficiunt, applicatum est, ex rebus rusticis late usitatis, alio cepa sinapi aliisque — picor que producen el ajo, la cebolla, la mostaza y otros [SIM acerbitas, prurigo DOM caepa] 60 Colum 9.14.3. abstineatque ... foetentibus acrimoniis alii uel ceparum. 330 Arnob 7.16.7. Quid ergo cessatis ... acrimonias intermiscere ceparum? → Isid Orig 17.10.17. Nasturcium sapor appellauit, quod acrimonia sui nasum torqueat.
   attamen, quod acerbum uel acidum erat in culina Romana aestimatum fuit, ideoque hic character negatiuus minime inuenitur 79 Plin Nat 19.133. usus his et cum lenti ac faba idemque qui oleris, et praecipuus, ut lenitas excitetur acrimonia sinapis.   
   f acumen in percipiendo — agudeza de los sentidos [HYPER animaduersioa] 412-427 Aug Ciu 8.15. multas sibi et bestias praelaturus est, quae nos et acrimonia sensuum et motu facillimo ... uincunt.
   siue gustatus 79 Plin Nat 19.171. sinapi usus eius etiam pro pulmentario in patellis decocto, citra intellectum acrimoniae.
   siue uisus 412-427 Aug Ciu 21.29. quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora.
   g in fine Antiquitatis IUS CHRIS rigida poena quam Christianus a sacrilegis petere posset — castigo severo que el cristiano podía invocar contra el sacrílego [hyper poena] → Cod Theod 16.2.40. si quis contra uenerit, post debitae ultionis acrimoniam, quae erga sacrilegos iure promenda est, exilio perpetuae deportationis uratur.