[RSL] subs. f. saepe pl. FORMApl. usque ad Phaedr; pl. fortasse acochleaeformaEM. ETYMarmus. DLATarmillatus1. DROMcast. armella 'sphaera', (esfera) armilar; port. armella; port. armilha > cast., cat. armilla 'brachiale', fr. armilles, it. armilla. [FREQ humilis 82indicia4,9/d.c.m. 234-149 Cato] uocabulum scriptis litterariis omne genus praeter argumentarios aptum, magis narrando exponendo; omnibus usibus, praesertim pro rata parte quotidianis; magis prosa quam uersu; technicis ad agri culturam architecturam historiam naturalem pertinentibus inuenitur; omnibus temporibus, a saec. I ec. similiter apparens.
Variatio
indicia
p/d.c.m. subc.
operum
argumentalis
18
2,5
dramatica
2
4,5
exponens
18
6,1
lyrica
1
3,5
narratiua
41
7,6
satirica
2
10
diachronica
III-II aec.
4
10
I aec.
10
3,6
I-II ec.
22
5,7
III-V ec.
46
4,9
diaphasica
docta
6
2,9
media
69
5
quotidiana
7
12
diastratica
litteraria
66
4,8
technica
16
4,8
modus
prosa
75
5,1
uersu
7
3,6
¶ametallica fascia minime lata et in orbiculum formata, qua ut aliquid constringeret artaret uniret fabri utebatur — objeto metálico circular de uso técnico para apretar o unir, la abrazadera, arandela o aro metálico [DOM ferrea] 234-149 Cato Agr 22.2. latitudinem orbiculis ligneis aut armillis ferreis temperato. 30-22 Vitr 10.2.11. armillas in materia ad cnodacsas circumdandos infixit; item bucculis tigneis capita religauit; cnodaces autem in armillis inclusi liberam habuerunt uersationem tantam; ita, cum boues ducerent subiuncti, scapi uersando in cnodacibus et armillis sine fine uoluebantur. 390-406 Vulg Iob 40.21. pones circulum in naribus eius et armilla perforabis maxillam eius. b1feminae metallicum ornamentum in orbiculum formatum, quo brachium seu tibia ornabantur — adorno femenino metálico de forma en espiral y ancho que adornaba o ennoblecía el antebrazo y la pierna, la armilla [HYPERornamentum feminaeHYP spinther DOM argentea, aurea] 200 Plaut Truc 272. an eo bella es, quia accepisti armillas aeneas? 60 Petron 67.6. Eo deinde peruentum est, ut Fortunata armillas suas crassissimis detraheret lacertis. 197 Tert Pall 4.10. armillas, quas ex uirorum fortium donis ipsae quoque matronae temere usurpassent. 390-406 Vulg Gen 24.22. protulit uir inaures aureas ... et armillas totidem. → Dig. 34.2.25.10. Ornamenta muliebria sunt, quibus mulier ornatur, ueluti inaures armillae uiriolae anuli praeter signatorios et omnia, quae ad aliam rem nullam parantur, nisi corporis ornandi causa. Exc Bob 34. haec armilla τὸ ψέλιον. Isid Orig 19.31.16. Ab intellectu autem circuli armilla non discrepat, quia ipsa quoque hoc, ubi ponitur, ambiendo constringit; sed armilla latius extenditur, circulus rotundus fit. Gloss 2.544.67. ψέλιον, κλάνιον. 3.324.12. armillae tibiarum περισκελίς. 3.367.46. armillae περιχέρια. 4.20.11. ornamenta manus rotunda. 5.561.43. armillae rotundae sunt et sunt ornamentum manus. armillae genus spinther fuit, quod superiore brachii parte ponebatur — un tipo especial era el spinther, que se colocaba en la parte superior del brazo izquierdo → Paul Fest 330.40. Spinter armillae genus, quo mulieres utebantur brachio summo sinistro. Prisc Inst 151. spinter, quod ἀκροχέριον aut fibulam in umeris aut armillam significat. item ad quodcumque ornamentum pertinuit — también se aplicó a cuallquier adorno 384 Hier Epist 31.2. Itaque ut te aliquid ... piperis mordeat ... caue ne operis ornamenta dimittas, quae uerae armillae sunt brachiorum. b2saepius tamen militare insigne eadem forma praeditum designauit; quod primum de Romana sacerdote referebatur quae a Sabinis corrupta fuit ut Tarpeiam arcem proderet; quae, eis quae milites brachiis portabant pro proditione flagitatis, scilitet aureis armillis, ab eorum scutis obruta est — pero más abundantemente designó un distintivo militar con dicha forma; aparece primero en el conocido episodio de la sacerdotisa romana corrompida por los sabinos para entregar la fortaleza tarpeya; habiendo pedido como pago de su traición lo que los soldados llevaban en las brazos refiriéndose a sus armillas de oro, recibió a cambio sus escudos, que la aplastaron bajo su peso [HYPERornamentum brachiiSIM uiriola] 29-9 Liv 1.11.8. Additur fabula, quod uolgo Sabini aureas armillas magni ponderis brachio laeuo gemmatosque magna specie anulos habuerint, pepigisse eam quod in sinistris manibus haberent; eo scuta illi pro aureis donis congesta. 5 Ov Fast 1.261. rettulit ... ut ... leuis custos, armillis capta, Sabinos ad summae tacitos duxerit arcis iter. 360 Vir Ill 2.6. illa petiit, quod illi in sinistris manibus gerebant, uidelicet anulos et armillas; quibus dolose repromissis Sabinos in arcem perduxit, ubi Tatius scutis eam obrui praecepit; nam et ea in laeuis habuerant. b3historicis temporibus donum militare fuit — en época histórica correspondió a una condecoración militar [HYPERdonum militareSIMbrachiale, galbeusa, uiriola DOM aurea, donare, Gallica, Sabina, torques] 29-9 Liv 10.44.3. Papirium ... armillis aureisque coronis donauit. 32 Val Max 8.14.5. Labienus ut forti equiti aureas armillas tribueret admonuit. 300-400 Paris 3.2.24. torques excepit lxxxiii, armillas clx. Inscr 66 Cil 11.395. Arimini. M. Vettio ... donis donato bello Britan. torquibus armillis phaleris. 102 3.6359. Risinii in Dalmatia. C. Statius ... donatus bis corona aurea torquibus phaleris armillis ob triumphos belli Dacici. 12.2230. Gratianopoli in Gallia Narb. donati ab imperatore ... torquibus et armillis aureis. → Paul Fest 41.2. Calbeos armillas dicebant, quibus triumphantes utebantur, et quibus ob uirtutem milites donabantur. 25.7. armillas ex auro, quas uiri militares ab imperatoribus donati gerunt, dictas esse existimabant, quod antiqui umeros cum brachiis armos uocabant. Isid Orig 19.31.16. Armillae ... proprie uirorum sunt, conlatae uictoriae causa militibus ab armorum uirtute: unde et quondam uulgo uiriolae dicebantur. Gloss 5.491.56. armilla brachiola. 5.561.47. armillae proprie uirorum sunt, datae militibus ob armorum uirtutem, armilla enim sicut circulus ambiendo constringit. CHRIS etiam dei donum credentibus fidem bene meritis fuit — asimismo fue el premio concedido por dios a causa de las buenas acciones 410-415 Hier In Ezech 4.16.44. Quando nobis bona opera dederit Deus, circumdat armillas manibus nostris. 9.29.16. Perforabit autem nares eius armilla (Vulg Iob: sudibus). cornamentum commune in brachii commissura, per quod curatoria uel magica uirtus portatori adhibebatur, prout armilla alaudae cor includeret, ut mordicationes leuaret — como ornamento habitual, probablemente usado como pulsera, se le atribuía una función médica o mágica para quien la llevara, según se introdujera en ella el corazón de una alondra, que aliviaría los cólicos seu pueri lactantis dentem, ut circuitus dolores leuaret — un diente de leche de niño para los dolores menstruales 79 Plin Nat 28.41. pueri qui primus ceciderit dens, ut terram non attingat, inclusus in armillam et adsidue in bracchio habitus muliebrum locorum dolores prohibet. seu uulpis linguam ut oculorum aegritudines curaret — una lengua de zorro para las dolencias oculares 300-350 Plin Med 28.172. uulpinam linguam habentem in armilla lippiturum negant. seu serpentis pellem ut familiares uel amicos commonefaceret — o una piel de serpiente en recuerdo de un ser querido 121 Suet Nero 6.4. exuuias serpentis aureae armillae ex uoluntate matris inclusas dextro brachio gestauit. CHRIS a diabolo protectionem etiam significauit — también significó protección contra el demonio 410-415 Hier In Ezech 4.16.44. In Iob quoque draconis labium perforatur armilla, omnesque eius uenenati sibili, qui in peruersis intelliguntur dogmatibus, bonorum operum circulo perforantur.