Linguae Latinae Historicum Lexicon

[LLHL] increpitare

[RSL] 
   uerb. tr., intr.  ETYM increpare.  [FREQ minima 76indicia 5,5/d.c.m.51-51 Caes] uocabulum scriptis litterariis proprium praecipue narrando, uersu, usibus doctis, ut Silii Italici opera uideri potest, qui saepe eo usus est; et argumentando usibus mediis aptum est, minore numero scriptis exponendo aptis lyricisque; inde a saec. I aec. inuenitur, in fine Antiquitatis languens.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis132,6
exponens20,7
lyrica28,7
narratiua5911
diachronicaIII-II aec.114
I-II ec.4411
III-V ec.213,1
diaphasicadocta4722
media292,6
diastraticalitteraria766,8
modusprosa201,7
uersu5631
    quasi increpare inuenitur, at huius uerbi actionem iterando, durum et asperum significans, item reprehensionem alta uoce declaratam — es equivalente de ciertos usos de increpare, enfatizados por el infijo iterativo; su contenido semántico transmite la manera brusca o el tono alto en que se expone una recriminación 
   GRAM per completiuam orationem seu uocabula ad litteram prolata sensum interdum implet — completa su significado a veces con una completiva o un periodo de estilo directo 
   a1 aspero et duro modo increpare incusare castigare — increpar, acusar o reprender de mala manera [HYPER admonerec DOM sermo quasi instrumentum clamore, inquit, talibus, uerbis] 29-19 Verg Aen 10.810. Aeneas ... Lausum increpitat Lausoque minatur: «quo moriture ruis maioraque uiribus audes?» 80-90 Stat Theb 9.476. haerens subruta fallaci seruat uestigia limo, sic etiam increpitans: «unde haec, Ismene, repente ira tibi?» 417-418 Oros Hist 4.1.15. cum a sociis increpitaretur, cur se uictum diceret qui uicisset.
   a2 saepe per derisionem seu iocum insultare — incorporando a menudo la chanza o la burla: burlarse de, escarnecer, insultar o afear [HYPER  insultareb SIM  →increparec2 DOM  tergum; hostis, prouocare] 30-15 Prop 3.25.14. uellere tum cupias albos a stirpe capillos, iam speculo rugas increpitante tibi. 52-51 Caes Gall 2.30.3. inridere ex muro atque increpitare uocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur. 32 Val Max 3.3.2. ille ... increpitans ... Agrigentinis ignauiam ac timiditatem. 62-65 Lucan 7.606. Caesar ... increpitans «iam Magni deseris arma...» dixerat. 314 Lact Mort pers 44.7. Fit in urbe seditio et dux increpitatur uelut desertor salutis publicae. → Gloss 5.306.24. ἐπεγγελῶ increpito increpo. 2.312.63. ἐπιχλευάζω increpare increpitare. 
   a3 exprobrare — puede adoptar muchos matices, que se corresponderán con otras tantas traducciones posibles al castellano: echar en cara [HYPER exprobrare] 52-51 Caes Gall 2.15.5. increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent. 412-427 Aug Ciu 2.19. rem publicam pessimam ac flagitiosissimam factam non inputant diis suis; adflictionem uero eius ... religioni increpitant Christianae.
   — retar 92 Sil 1.180. ridet ... dolores spectanti similis, fessosque labore ministros increpitat. → Gloss 4.446.20. (Verg Aen 1.738.) increpitans ioco appellans. 4.247.37. cum ioco minatur.
   a4 gen., abl. quasi incusare — acusar de [HYPER incusare] 92 Sil 8.263. Fabium ... morae increpitare professus. 
   a5 seu detestari—- maldecir o despotricar de [HYPER detestarib] 117-180 Flor Epit 2.18. sortem suam increpitans.
   a6 ob dolorem clamare — gritar de dolor [HYPER clamarea] 330 Iuvenc 4.685. Nec minus increpitant dextra laeuaque gementes adfixi crucibus scelerum pro sorte latrones. 
   a7 seu uoce fremere — o murmurar o criticar [HYPER fremerec] 29-19 Verg Aen 3.454. tibi ne qua morae fuerint dispendia tanti, quamuis increpitent socii. 
   a8 perraro resonare — raro hacer resonar [HYPER concreparea1] 80-90 Stat Theb 10.132. dixit, et increpitans languentia pectora dextra, ne pereant uoces, iterumque iterumque monebat.
   b et fortiter loqui, non ut iocum moueas, sed ut collocutorem secundum et facilem habeas comiter loquens — hablar con fuerza para obtener reacciones positivas en el interlocutor, frente a las negativas de la burla: animar, alentar, arengar o enardecer [HYPER incitare] 29-19 Verg Aen 1.738. Dido in mensam laticum libauit honorem ... tum Bitiae dedit increpitans; ille impiger hausit spumantem pateram. 80 Val Fl 3.472. instaurant primi certamina ... Eurytus et ... Idas; inde alii increpitant atque aequora pectore tollunt. → Gloss 4.446.20. (Verg Aen 1.738.) increpitans ioco appellans. 4.247.37. cum ioco minatur.