Saltar al contenido

Linguae Latinae Historicum Lexicon


[LLHL] spira, ae

[RSL] 
subs. f. FORMA spīra; spera Enn Ann 531, a Scaligero in spira mutata, postea editoribus seruata. ETYM σπεῖρα 'cochlea'. DLAT spiraculum, spirarches, spirillum, spirula. [FREQ humilis 88indicia 103/d.c.m. 239-169 Enn] uocabulum scriptis technicis ad architecturam, historiam naturalem agrique culturam pertinentibus aptum; et litterariis omne genus praeter lyricos inuenitur, saepius prosa; usibus pro rata parte doctis, numquam quotidianis; inde ab initiis inuenitur usque ad Antiquitatis finem.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis142
dramatica24,5
exponens5217
narratiua183,3
satirica210
diachronicaIII-II aec.820
I aec. 217,5
I-II ec.184,7
III-V ec.414,3
diaphasicadocta167,7
media725,2
diastraticalitteraria554
technica3312
modusprosa503,4
uersu3819
   ¶ linea curua quasi cochlea, undans, quandoque in se reuertens quasi restis — designó en términos generales una espiral o línea curva ondulante, que va en ocasiones trenzándose sobre sí misma → Paul Fest 445.1. dicitur et basis columnae unius tori aut duorum, et genus operis pistoris, et funis nauticus in orbem conuolutus, ab eadem omnes similitudine.
a militum manus legioni accommodata — multitud o grupo de soldados que forman una unidad táctica en la legión [HYPER manus militaris HOL legio SIM manipulus] 239-169 Enn Ann 531. spiras legionibus nexit. → Paul Fest p.444. Ennius quidem hominum multitudinem ita appellat cum ait «spiras legionibus nexit».
per σπεῖρα Polibius historicus manipulum uertit; et Nouo Testamento cohortem expressit — Polibio utiliza la palabra griega σπεῖρα para traducir manipulus, y en el Nuevo Testamento equivale a cohors
b opus pistorium, eadem massa quam placenta, in restem formatum, quod melle unguebatur antequam coqueretur — rosca que, con la misma masa que la placenta, se moldeaba en forma de cuerda trenzada y se untaba con miel antes de ser cocida [HYPER opus pistorium] 234-149 Cato Agr 77. Spiram sic facito. Quantum uoles pro ratione, ita uti placenta fit, eadem omnia facito, nisi alio modo fingito. In solo tracta cum melle oblinito bene. Inde tamquam restim tractes facito, ita inponito in solo, simplicibus conpleto bene arte. Cetera omnia, quasi placentam facias, facito coquitoque.
c restis — cuerda o cordón trenzado, maroma o cable [HYPER funis SIM →restis] 220-130 Pac Tra 385. Quid cessatis, socii, eicere spiras sparteas? 180-103 Lucil 505. «Cum tecum est, quiduis satis est; uisuri alieni sint homines, spiram pallas redimicula promit.» 100-128 Iuv 8.208. credamus tunicae, de faucibus aurea cum se porrigat et longo iactetur spira galero. 350 Sol 25.12. pedes nodis ligant ... nam elephanti, nisi praeuenti hac spirarum mora, uel arboribus se uel saxis applicant. 353-431 Paul Nol Carm 27.390. in ligno mentitur ebur, tectoque superne pendentes lychni spiris retinentur aenis.
d cincinnus — trenza, rizo o tirabuzón del cabello [HYPER capillus SIM →cincinnus] 79 Plin 33.40. habeant feminae in armillis digitisque totis, collo, auribus, spiris. 80 Val Fla 6.396. aegida tum primum uirgo spiramque Medusae ter centum saeuis squalentem sustulit hydris.
e res in orbiculum formata, quandoque quasi cochlea, praecipue serpentis nodus — espiral, curva, círculo, y especialmente los anillos que forma el cuerpo de una serpiente [HYPER linea curua SIM nodusc, tortusa DOM serpentis corpus corpus, trisulcus, serpens, Draco, anguis] 170-86 Acc Tra 307. Pallas bicorpor anguium spiras trahit. 29-19 Verg Aen 12.848. Uno eodemque tulit partu, paribusque reuinxit serpentum spiris uentosasque addidit alas. 80 ValFlac 5.254. Vix ea, Caucaseis cum lapsus montibus anguis haud sine mente dei spiris nemus omne refusis implicuit. 350 Sol 24.5. insula insinuata sinibus aluei recurrentis et in quibusdam aequoris spiris sita. 390 Hier Ioan 3. coluber se tortuosus aperuit, et noxium caput, quod spiris totius corporis tegebatur. → Serv Aen 2.217. Spiris nodis: unde etiam bases columnarum spirulas dicunt; nam proprie spira est uolubilitas funium. inde et posteriora serpentium spirae dicuntur, quae sic inuoluuntur in gyrum, ut funes.
f ARQ Corinthiae seu Ionicae columnae basis — espira o basa de una columna corintia o jónica [HYPER fundamentumb HOL columna SIM basisa, spirulab] 30-22 Vitr 5.9.4. Sin autem Ionicae columnae fient, scapus praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem diuidatur. ... Si Corinthia erit, scapus et spira uti in Ionica. 79 Plin Nat 36.179. in Ephesiae Dianae aede, quae prius fuit, primum columnis spirae subditae et capitula addita. Inscr Hd 032061 Africa Procons. Mamon Safotis Athonis filius columnam cum caputello et spira sua pecunia posuit.
g BOT arborum cortex nudos praebens — nudo o corteza revirada de los árboles [HYPER uitium arboris] 79 Plin Nat 16.198. publicum omnium uitium uocant spiras, ubi conuoluere se uenae atque nodi.
h societas quibusdam mysticis ritibus dedita — sociedad de algunos cultos mistéricos [HYPER sodalitasb] Inscr Cil 6.76 Romae. Bonae deae Veneri Cnidiae D Iunius Annianus Hymenaeus et inuicta spira Phaedimiana.

Ad portam Latinam ...