[RSL] subs. n. FORMAm. acetabulus, i Apic 8.3. acetabulum minorem.; acitabulum Isid Orig 3.22.11., 20.4.12. ETYMdem. abacetum. [FREQ humilis 18indicia8,7/d.c.m.234-149 Cato] uocabum ante saec. I ec. perrarum, quo iam abund at, postea ad antiquitatis finem imminuitur; scriptis technicis proprium ad medicinam, artem coquinariam et agri culturam pertinentibus; scriptis litteraris minus apparet, narrrando argumentando aptum, semper prosa, usibus praecipue mediis, semel quotidiano.
Variatio
indicia
p/d.c.m. subc.
operum
argumentalis
2
0,6
exponens
99
39
narratiua
17
3,4
diachronica
III-II aec.
2
5
I aec.
1
0,4
I-II ec.
55
15
III-V ec.
60
12
diaphasica
media
117
2
quotidiana
1
1,7
diastratica
litteraria
19
2
technica
99
41
modus
prosa
118
2
¶usus technicos cuiusque scientiae speciales non fuisse liquet, ut interdum uocabuli uelut usus indicat; et quod hic usus significationis initio ualde concretus, ut 'uas acetum continens', fortasse propter eius popularem conscientiam, aptus uidebatur ad has res referendas; inuenitur ergo uocabulum cuius significatum originale, merum indicatorem cuiusdam generis specifici receptaculi, applicari potuit ad multiplices res sine contentu semantico amittendo — parece evidente que los usos técnicos no debieron ser concreciones significativas muy difundidas, como indica a veces el uso de uelut; y que este uso de un significado en principio muy concreto, como era el de 'vinagrera', quizás por su difusión popular, parecía adecuado para ser aplicado a estas referencias; se encuentra, pues, una palabra que fue capaz de extender su significado original, el mero indicador de un tipo muy específico de recipiente, a un auténtico significado capaz de aplicarse a múltiples realidades sin perder su contenido semántico. a1 indicia ad pristinam significationem pertinentia, i. e. uas ad acetum recipiendum aptum, perrara sunt — los testimonios que llevan al significado originario, 'vinagrera', son escasísimos [HYPERuasaSIMacetaforum] 60 Petron 56. allata est perna, supra quam acetabula erant posita. → Ps Dosith Mon. εἰς τὸ ὀξυβάφιον. ad acetabulum. Isid Orig 20.4.12. Acitabulum quasi acetaforum, quod acetum ferat. usu tamen ad acetum referente non deperdito — aunque no debió perderse después el contenido semántico de vinagre 95 Quint Inst 8.6.35. «acetabula» quidquid habent et «pyxides» cuiuscumque materiae sunt. → Gloss 2.13.37. ὀξυβάφιον ‘uas aceto aptum’. a2 unde ut uas minutum apparuit — de aquí procedió el de vasija o recipiente pequeño [HYPERuasa] 63-65 Sen Epist 45.8. praestigiatorum acetabula et calculi, in quibus me fallacia ipsa delectat. [cubilete de los dados] 95 Quint Inst 8.6.35. 390-406 Vulg Ex 25.29. Parabis et acetabula, ac phialas, thuribula, et cyathos, in quibus offerenda sunt libamina. b1 usus tamen qui magis inuenitur ad mensuram quandam remittebat, heminae quartum uel sextarii medium — no obstante, el uso más frecuente es el que correspondía a una medida concreta, el cuarto de una hemina, medida equivalente a medio sextario (62,5 cl o 52,5 gr aprox.) [HYPERmensurab] 234-149 Cato Agr 102.1. melanthi acetabulum ... conterito in uini ueteris hemina. 30 Cels 5.24.2. infusa in mortario teruntur, instillaturque subinde quam optumi mellis acetabulum. 79 Plin Nat 21.185. cum acetabuli mensura dicitur, significat heminae quartam, id est drachmas xv. 350 Pelagon 142. iunge uini heminam et olei acetabulum. b2 (→calixg) quantificatorum relatiuorum iuxta acetabulum praesentia aliquam incertitudinem de significatione huius compositionis creat, nam expressio acetabulum maius - minus contrarium uidetur respectu mensurae capacitatis, quae exacta esse debet; ideo uel ut 'mensuram' conuentionalem interpretari debet, hoc est, canonem uoluminis qui in recepta culinaria uel pharmaceutica sequitur; uel referri potest ad 'paulo plus' uel 'paulo minus' acetabuli; haec omnia ducunt ad id quod fortasse hic terminus indicaret paruam mensuram cuius magnitudo omnibus nota erat — la aparición de cuantificadores relativos junto a acetabulum crea una cierta incertidumbre sobre el significado de esta composición, pues la expresión acetabulum maius - minus parece un contrasentido respecto a una medida de capacidad, que debe ser exacta; por ello, o bien se debe interpretar como una 'medida' convencional, esto es, un canon de volumen que se sigue en una receta culinaria o farmaceútica, tal como se dice en castellano 'una medida de'; o bien se puede referir a 'un poco más' o 'un poco menos' del acetabulum; todo ello conduce a que quizás este término indicara una jarrita de un tamaño conocido por todos, como 'un vasito de' [HYPERmensurabSIMcalixg] 390-450 Apic 7.17. In porcello lactante: piperis unc. I, uini heminam, olei optimi acetabulum maius, liquaminis acetabulum, aceti acetabulum minus. c floris calix — cáliz de la flor [SIM→calixf] 79 Plin Nat 21.92. urtica maxime noscitur acetabulis in flore purpuream lanuginem fundentibus. d MED item cauitas in qua epiphysis ossis cum osse alio articulari solet, formae similis est typicae acetabuli acetum continentis (κοτύλη 'cauitas in qua ossis extremitas aptatur') — también la cavidad en que la epífisis del hueso se articula con otro, forma cercana a la típica de una vinagrera (→κοτύλη 'cavidad en que encaja la extremidad del hueso'), el acetábulo [HYPERcauitas] 79 Plin Nat 28.179. ossa ex acetabulis pernarum, circa quae coxendices uertuntur. e caliculum uel polypi uentosam designare potuit — pudo indicar la ventosa de la pata del pulpo [HYPER uentosa SIM→caliculusc] 79 Plin Nat 9.46. cetero per bracchia uelut acetabulis dispersis haustu quodam adhaerescunt. f fine antiquitatis completo instrumentum musicum quod pulsu sonat designauit, fortasse tintinnabula quaedam — terminada la Antigüedad, designa cierto instrumento musical de percusión, quizás unas campanillas [HYPERinstrumentum musicum quod pulsu sonat] → Isid Orig 3.22.11. Cymbala acitabula quaedam sunt, quae percussa inuicem se tangunt et faciunt sonum.