[LLHL] acumen, inis

[RSL] 
   subs. n.  ETYM acuere Paul Fest 23. Acies, acumen, acus et acuere dicuntur ab akone, quam Latine dicimus cotem. Ov Epist 21.211. mirabar quare tibi nomen Acontius esset; quod faciat longe uulnus, acumen habes.  DLAT acuminatus.  DROM port. gume 'cultri acies'.  [FREQ media 253indicia 16/d.c.m. 239-169 Enn] uocabulum scriptis litterariis, et prosa et uersu, exponendo argumentando narrando aptum, pro rata parte textis satiricis lyricisque facile quoque inuenitur; usibus mediis necnon doctis quotidianisque; scriptis technicis abundat nullum nouum sensum monstrante; ab initiis, ibique paucissimo numero, inuenitur, postea frequentius. 

Variatio		indicia	p/d.c.m. subc.
operum	argumentalis	87	13
	exponens	88	30
	lyrica	5	17
	narratiua	68	12
	satirica	5	26
diachronica	III-II aec.	1	2,5
	I aec.	50	18
	I-II ec.	60	15
	III-V ec.	142	16
diaphasica	docta	33	16
	media	216	17
	quotidiana	4	7
diastratica	litteraria	181	14
	technica	72	26
modus	prosa	195	14
	uersu	58	30

   ¶ ad rem uel notionem quamcumque pertinuit — cualquier objeto o noción aguzados → Char. acumen ὀξύτης. Ps Dosith Mon. acumen oxitis. Gloss 4.303.36. subtilitas sensus uel tenuitas ferri. 2.385.1. ὀξύτης. 2.529.54. 
   seu ad certarum rerum extremam partem non necesse acutam — parte superior o extrema de algunos objetos 2-8 Ov Met 4.580. commissa ... in unum paulatim tereti tenuantur acumine crura. 380-430 Pallad Ins 59. → Isid Orig 11.1.46. Pinnula summa pars auris, ab acumine dicta. 17.17.34. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. unde et konos uocatur, id est alta rotunditas.
   usibus semanticis, momentum culminis expressit, quod maximum conatum intellectualem, et interdum physicum, significat, quibus animus uel corpus tensionantur; eius propinquitas cum aculeo euidens est, saepe simili modo utitur, eius influxum accipiens et usus suos adoptans; sed acumen est magis generale et uniuersale, contra aculeum, quod magis technicus uidetur — máximo esfuerzo intelectual o físico 
   GRAM uocabulum frequenter praedicauum est cum complemento per gen. 
   a1 ad extremam partem uel cuspidem multiplicium rerum, praesertim armorum, pertinuit — punta [HYPER formaa HYP fimbriaa, mucro, →spiculumb DOM ferrum] 239-169 Enn Ann 355. clipei resonunt et ferri stridit acumen. 48 Bell Afr 47.6. Eadem nocte u legionis pilorum acumina sua sponte arserunt. 2-8 Ov Met 8.354. ferrum Diana uolanti abstulerat iaculo; lignum sine acumine uenit. 125 Apul Met 5.22. Cupidinis aspectu ... acuminis sacrilegi nouaculam paenitebat. 390 Amm 16.12.69. ualidius instante uictore acumina densis ictibus hebescebant, → Paul Fest 8. ea pars militum uehementissima est ad hostem uulnerandum acumine telorum. Schol Lucan B 7.139. ‘Exarsit mucro’ id est acumen splenduit. Isid Orig 18.6.2. Acies autem gladii ab acumine dicta. 18.6.2. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine 9.3.57. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Adnot Lucan Suppl 6.237. gladium dicitur totus ensis, mucro uero acumen proprie. Gloss 2.14.13. ἄκρον ξίφος. 2.221.39. αἰχμή 'hastae acumen'. 
   auspicium ex acuminibus.  auspicium ab hastarum acuminibus tractum, ab eorum nitor et uisus uel terror hostibus inlatus, ita ut proelii euentum anticiparet — presagio sobre el resultado de la batalla a partir del brillo y aspecto de las puntas de las lanzas [HYPER auspiciuma] 48 Bell Afr 47.6. 44 Cic Diu 2.77. ex acuminibus quidem, quod totum auspicium militare est, iam M. Marcellus ille quinquiens consul totum omisit, idem imperator, idem augur optimus. 330 Arnob 2.67.3. Martium discrimen obeuntes spem proelii sumitis et ex acuminibus auspicatis. 
   a2 ZOO scorpionis spiculum — aguijón [HYPER spiculuma HOL INSECTUM scorpioa] 90 Cic Arat 430. Scorpius infestus, praeportans flebile acumen. 5 Ov Fast 4.163. elatae metuendus acumine caudae Scorpios in uirides praecipitatur aquas. 14 Germ 4.42. Scorpios at rimans qua tollit acumina caudae. → Gloss 2.347.48. κέντρον. 
   seu culicis 9 Ps Verg Culex 184. hunc prior umoris conterret alumnus et mortem uitare monet per acumina.
   seu cuiuslibet bestiolae punctione acerbae 390 Amm 18.5.1. ne contra acumina calcitraret. ! — lo cual equivale a la expresión castellana dar coces contra el aguijón; debido al significado general de la palabra, que confiere poca precisión a su designación, no es fácil asegurar que el aguijón sea el de un insecto, una fusta o unas espuelas. 
   item ad extrema animalium corporis pertinet, qualia sunt humanus nasus —parte extrema del cuerpo de un animal 70 Lucr 6.1193. nasi primoris acumen tenue.
   uel ad acutos serpentis dentes 348-405 Prud c Symm 1.praef.39. Abiectus coluber uerberat aera, atque oris patuli soluit acumina. 
   seu ad tauri cornua 386 Avien Arat 435. Borean laeuo qua Taurus acumine pulsat. 
   (→acutusd) seu ad mollis purpurarii radulam → Isid Orig 12.6.50. Murex cochlea est maris, dicta ab acumine et asperitate. 
   a3 BOT foliorum extrema pars siue limbus, immo fructuum eminens pars et minime acuta — extremo de las hojas y de las frutas [HOL folium] 79 Plin Nat 27.142. herba tragos ... acuto acumine... huius racemorum X et XII cacumina trita ex uino pota coeliacis, dysintericis ... auxiliantur1. 330 Iuvenc 2.747. Cunctaque mox apicum labuntur acumina leto seminibusque aliis contingunt aspera rura. → Isid Orig 17.7.31. Pinus arbor picea ab acumine foliorum uocata. ! 1 cacumen ad extremam partem, siue acutam seu rotundam, refert, a quo acumen distinguitur, ut eam acutam tantum designet Plin Nat 27.142. 
   a4 itaque fastigium teretem uel orbiculatum interdum designaret — protuberancia [HYPER tumora] 380-430 Pallad Ins 59. pirus teretem pingui producit acumine malum. 
   a5 GEO montium culmen — cima o cumbre [HYPER culmena] [HYPER forma mediterranea] 2-8 Ov Met 12.337. Dictys ab ancipiti delapsus acumine montis. 13.778. prominet in pontum cuneatus acumine longo collis. 
   uel exacuta extrema saxorum, ut murices → Serv Aen 5.205. Murice saxi asperi acumen eminens. 
   a6 inter humana instrumenta, rerum diuersarum cuspidem designauit, quales fuerunt conus — cono 70 Lucr 4.431. in obscurum coni conduxit acumen. 
   seu scriptorius stilus — punzón para escribir 55 Cic De orat 1.151. omnes ... sententiae uerbaque omnia ... sub acumen stili subeant et succedant necesse est. 121 Suet Gramm 5. 350-385 Auson Idyll 6.39. stylus ut tenuis sub acumine puncti eliciat tenerum, de quo rosa nata, cruorem. 
   seu chirurgi scalprum — bisturí del cirujano 121 Suet Gramm 5. eiusdem uxorem Fuluiam, cui altera bucca inflatior erat, acumen stili tentare dixit.
   seu piscatorius hamus — anzuelo de pesca [HYPER ferramentum SIM hamus] 330 Iuvenc 3.393. Haeserit et curuo qui primus acumine piscis, huius pandantur scissi penetralia uentris. 348-405 Prud Cath 3.49. piscis item sequitur calamum raptus acumine uulnifico credula saucius ora cibo. 
   seu centri acus — aguja del compás 350-385 Auson Griph 56. sub acumine centri. 
   seu fortasse calcaria — espuelas 390 Amm 18.5.1. 
   a7 MUS nota musica acuta — nota musical aguda [HYPER nota musica] 250-300 Ps Cens 12.4. auxisse Terpandrum adiectione diezeugmenu, qui primus a grauibus in acumen auertitur. 350-385 Auson Idyll 4.34. Tu flexu et acumine uocis innumeros numeros doctis accentibus effer. 
   a8 sensuum acerbitatem significauit, ut uisus — perspicacia o agudeza de los sentidos [HYPER animaduersioa SIM →acrimoniaf] 405 Prud Apoth 12. pater quem nulla acies uiolenta tuendo eminus ardentis penetrauit acumine uisus. → Isid Orig 12.7.10. Aquila ab acumine oculorum uocata. Gloss 2.564.17. acies. 
   siue gustus, punctum acerrimum ostendens 79 Plin Nat 14.124. ratio condiendi musta in primo feruore ... adspersu picis, ut odor uino contingat et saporis quaedam acumina. 
   a9 GRAM uerbi scripti fastigium — acento gráfico [HYPER nota SIM →fastigiume] → Aug Ars 100. si enuntiet nomen et nullam in eo acuat syllabam, acuminis detractione peccat. ... duas acuat syllabas in una parte orationis, adiectione acuminis offendit auditum. 
   a4 MED contractus feminae parturientis — contracciones del parto [HYPER dolor SIM aculeusf2] 330 Arnob 3.10.5. parturire alias tractu longo et manus obstetricias quaerere, illas telis grauibus et dolorum acuminibus fixas heiulare, tortari et inter haec omnia suppetias Iunonis implorare Lucinae. 
   a11 (→aculeusc) difficile interdum est ut pungentem rem ab ipsa punctione distinguas 353-431 Paul Nol Carm 15.44. sternuntur fragmina testae, arceat ut somnum poenalis acumine lectus. 
   b1 semantizatum pluraliter saepe animi aciem significauit — penetración, esfuerzo intelectual o inteligencia [HYPER intellegentia SIM aciesd, acrimoniaa DOM ingenium] 45 Cic Tusc 6.12. Quem esse negas, eundem esse dicis. ubi est acumen tuum? 30-22 Vitr 1.1.17. Quibus uero natura tantum tribuit sollertiae, acuminis, memoriae, ut possint geometriam, astrologiam, musicen ceterasque disciplinas. 20 Hor Epist 2.1.161. Serus enim Graecis admouit acumina chartis. 30-50 Phaedr App 15.20. sollers acumen mille causas inuenit, per quas uidere posset uiduam saepius. 60 Petron 79. hora paene tota per omnes scrupos gastrarumque eminentium fragmenta traxissemus cruentos pedes, tandem expliciti acumine Gitonis sumus. 15.8. ridere acumen non minus cocionum quam calumniantium coepimus, quod nobis ingenti calliditate pecuniam reddidissent. 100-128 Iuv 4.102. quis priscum illud miratur acumen, Brute, tuum? 160 Fronto . Ubi illud acumen tuum? Ubi subtilitas? 180 Hyg Astr 2.27.1. Sagittario sagittas adiunxisse, ut ex his et acumen et celeritas eius uideretur. 300-400  Agenn p25. naturalium rerum magnitudo exercitatioris acuminis exigit curam. 348-405 Prud Cath 7.23. perspicax acumine. 386 Avien Orb terr 260. indefessa tuae sint mentis acumina, lector, sudorisque mei patulo bibe carmina rictu. → Paul Fest 321. Sagaces appellantur multi ac sollertis acuminis. Gloss 5. 343.42. acumina : ingenia. 
   item inspectionis actionem ipsam significauit 15 Hor Ars 364. uolet haec sub luce uideri, iudicis argutum quae non formidat acumen. 
   b2 itaque culmen uel fastigium quod homo certus labore suo occupat — paradigma, lumbrera, momento culminante, el colmo de, el as [SIM →culmenb] 330 Arnob 6.13. Phryna illa Thespiaca, ..., cum in acumine ipso esset pulchritudinis, uenustatis et floris, exemplarium fuisse perhibetur cunctarum quae in opinione sunt. → Char. acumen eloquentiae. 
   c corporis contentio 20 Manil 4.241. neruos tribuit membris et acumina cordi et celeris motus nec delassabile pectus. → Paul Fest 9. Acupedius dicebatur, cui praecipuum erat in currendo acumen pedum. 
   d discrimina rerum — momentos cruciales o críticos [HYPER discrimenc] 405 Prud Perist 9.8. lacrimans mecum reputo mea uulnera et omnes uitae labores ac dolorum acumina. 
   e1 sermonis argutias uel sales significauit, i. e. uocabulum siue sententia lepida — palabra o concepto ingenioso [HYPER argutiae DOM lepus] 46 Cic Orat 2.158. dialectici ipsi se compungunt suis acuminibus. 
   e2 immo ad dolos, qui cum fallaci sermone quodammodo coniuncti sunt — treta o maña [HYPER dolus] 20 Hor Epist 1.17.55. meretricis acumina. → Forcellini. Meretricis acumina, h. e. acutissimae et dolosae meretricum artes. 
   f ut genus dicendi acutum uel subtile fortasse apparuit — estilo de dicción directo o sutil [HYPER genus dicendi SIM genus dicendi acutum] 55 Cic De orat 2.129. Harum trium partium prima lenitatem orationis, secunda acumen, tertia uim desiderat. 
   g ualde semantizatum adeo prouectum est ut mortis flagellum significaret — el látigo de la muerte 330 Iuvenc 4.8. septem germana fuerunt corpora, sed maior primus ... praeceleri cecidit sub acumine mortis.