fabricando fit faber

[LLHL] acuere, acuisse [acutum]

[RSL] 
   uerb. tr., intr.  FORMA acūtum; aqu- Alc 4. acuunt quod per c quoque et non per q scribendum est.; part. perf. inusitatum Char 322. acuo acuis acui ὀξύνω.  ETYM acus2; perperam acon Paul Fest 23. Acies, acumen, acus et acuere dicuntur ab akone, quam Latine dicimus cotem.  DLAT acutus1.  [FREQ media 202indicia 15/d.c.m. 160 Ter] uocabulum scriptis praecipue litterariis narrando argumentando exponendo aptum, prosa uersuque, omnibus usibus praecipue doctis, omnibus temporibus; et scriptis technicis ad agri culturam rhetoricam medicinam pertinentibus inuenitur.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis6112
dramatica36,7
exponens3813
lyrica523
narratiua9119
satirica421
diachronicaIII-II aec.12,5
I aec. 4420
I-II ec.8722
III-V ec.7010
diaphasicadocta5627
media14313
quotidiana36,9
diastraticalitteraria17416
technica2810
modusprosa15513
uersu4726
    praeter pauca indicia1, transitiue fungitur, et saepe finalitatis argumenta (ad2, in + acc.3) necnon instrumentalia praebet4 ! 1 Liv 8.36.10. Quint Inst 12.1.8. Non praecipue acuit ad cupiditatem litterarum amor laudis? Symm Rel 34.4.  2 Cic Lig 10. Orat 142. ad dicendum si quis acuat aut adiuuet in eo iuuentutem, uituperetur? Sen Ira 9.1. ira nihil habet in se utile nec acuit animum ad res bellicas. Itin Alex 5.18. Eo usque a matre deductus acuitur ad gloriam.  3 Liv 8.36.10. nec ira magis publica quam priuatum compendium in hostem acuebat. Sen Epist 36.8. Cael Aur Acut 2.123.  4 Verg Georg 1.123. pater ipse ... curis acuens mortalia corda. Sil 1.113. his acuit stimulis subicitque haud mollia dictu. Paul Nol Carm 15.168. tacitis acuens stimulis in praelia mentem.
   eius significatio uocabuli acer1 significationem colligere uidetur, substantiui comitantis proprietates amplificans; ideo, acuere proprietates complementi sui acuit, qualiacumque secundum ambitus cognitiuos inuocatos, ualde uariabilia, oriuntur — afilar, aguzar, afinar, perfeccionar; o irritar, espolear, enardecer 160 Gell 2.26.8. «fuluus» enim et «flauus» et «rubidus» et «poeniceus» et «rutilus» et «luteus» et «spadix» appellationes sunt rufi coloris aut acuentes eum quasi incendentes aut cum colore uiridi miscentes aut nigro infuscantes aut uirenti sensim albo illuminantes. 
   a rebus designandis praecipue ut acutum facere apparet - afilar o aguzar [HYPER laborarec TROP acuminare, acutiare, exacuerea, exasperarec, extenuare, imminuerea, praeacuere, tenuarea SIM acutare ANT inflectere] 70 Lucr 6.277. calidis acuit fulmen fornacibus intus. 45 Cic Tusc 5.116. stridorem ... serrae, tum cum acuitur. 23 Hor Carm 2.8.15. Ridet ... Cupido semper ardentis acuens sagittas cote cruenta. 60 Colum 11.2.92. per lucubrationem ferramenta acuere. 4.26.1. putres dedolandae acuendaeque. 80-90 Stat Theb 5.201. hilares acuunt fera tela Sorores. 330 Arnob 1.59.3. Quid enim officit ... inflectatur quod acui an acuatur quod oportebat inflectis? 398 Aug Serm 32.17. quanta intentione nouacula acuitur, ut radat capillum. → Gloss 2.384.54. ὀξύνω. 2.223.14. ἀκονῶ. 5.162.25. acuant, acuminent. 
   hic usus tantum liquebat ut sicut prouerbium inueniretur 390-406 Vulg Prou 27.17. ferrum ferro acuitur. 
   item ad sensus, praecipue uisus gustumque, pertinebat [DOM uisus] 2 Ov Rem 801. Utilius sumas acuentes lumina rutas. 63-65 Sen Epist 115.6. uisus oculorum quibusdam medicamentis acui solet et repurgari. 200-300 Garg Mart Med 29.4. sucus sinapi ... sensus acuit. 330 Iuvenc 1.475. Quae salis absumptos acuet substantia gustus? 400 Cass Fel 29.22. Hygrocollyrium acuens obtusum uisum. 
   item subrigere — poner de punta o erizar 338 Iul Val 1.37. canibus imbecillioribus mos est, quanto plus defuerit uirium, tanto cristas acuere sublimius et latratibus irritatioribus indulgere.
   si ad formam uel structuram pertinet, eam angustari significat — estrecharse 210-213 Tert Anim 17.6. uniformitas porticus acuitur in fine, dum acies in concluso stipata illic tenuatur, quo et extenditur. 
   — afinar, mejorar, corroborar, pulir o perfilar 160 Ter Ad 835. solum unum hoc uiti senectus adfert hominibus: attentiores sumus ad rem omnes quam sat est; quod ... iuuenes sat aetas acuet. 55 Cic De orat 1.115. neque enim ignoro, et quae bona sint, fieri meliora posse doctrina, et, quae non optima, aliquo modo acui tamen et corrigi posse. 29-9 Liv 10.13.8. Acuebat hac moderatione tam iusta studia. 32 Val Max 2.2.3. Molo rhetor, qui studia M. Ciceronis acuit: eum ... in senatu sine interprete auditum constat. 2.9.9. ignominia uirtutem acuit. 370-420 Hier Epist 133.11. frustra ingenii uestri acuetis stilum.  → Gloss 5.530.55. acuit (acerca de Ter Ad 835): prudentes reddit. 
   aliquando intensificatio in complementi aspectu ualde concreto nititur 80-90 Stat Theb 8.345. acuit ... tubas et sibila miscet Tisiphone. (hic acuit tubas tubarum sonum acutiorem uel acutissimum fieri significat) 384-440 Macr Somn 2.4.2. uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit. 
   haec intensificatio per ablatiuum instrumentale saepe effecta est 92 Sil 1.325. Dacus ... spicula qui patrio gaudens acuisse ueneno fundit. (sagittas pessimas ueneno fieri uult. cf. 1.322. hydro imbutas, bis noxia tela, sagittas. 12.52. audebat cuncta atque acuebat fraudibus enses.) 
   huius emendationis actus saepe ad ingenii processus uel producta adhibitus est [DOM ingenium, mens] 55 Cic De orat 1.90. quod consuetudo exercitatioque intellegendi prudentiam acueret. 45 Cic Hort 115. nobis dies noctesque considerantibus acuentibusque intelligentiam. 30-50 Phaedr app22.7. stultis acuit ingenium fames. 92 Sil 10.605. Fabius lapsas acuit formidine mentes. 160 Gell 12.6.2. inuenimus ... aenigma, quod reliquimus inenarratum, ut legentium coniecturas in requirendo acueremus. 380-420 Anon De philos et part (Dialectica). Dialectica est ratio ... disputandi intellectum mentis acuens ueraque a falsis distinguens. 
   ita, magna similitudo cum exercere fuisse uidetur, quamuis hic ad corporis exercitationem potius magis adhiberetur 29-9 Liv 35.35.9. animos acueret et corpora exerceret. 63-65 Sen Epist 124.21. ista disputatio ... exercet illum et acuit. 
   et uerbo obtundere oppositum 45 Cic Tusc 1.80. multa ... e corpore existunt, quae acuant mentem, multa, quae obtundant. 210-213 Tert Anim 20.4. Quanto magis de accidentibus habebuntur quae citra corpulentiam et ualentiam uel acuunt uel obtundunt! 
   ad oratoris actionem pertinuit, qua lingua acuitur ut in uoluntatem suam altius perueniat — ejercitar su dicción el orador [dom lingua] 46 Cic Brut 331. non linguam modo acuisses exercitatione dicendi, sed et ipsam eloquentiam locupletauisses. 497-401 Aug Conf 3.4.7. non ... ad acuendam linguam referebam illum librum, neque mihi locutio sed quod loquebatur persuaserat. 
   et, ut acutum telum, magis noceat 383-387 Vulg Psalm 139.4. acuerunt linguam suam sicut serpentis uenenum.
    item ad uirtutes moresque pertinuit 63-65 Sen Epist 10.2. audaciam acuit, libidinem irritat, iracundiam instigat. 117-180 Flor Epit 1.2.. Bellatoribus uiris quam necessarius, ut acueret ratione uirtutem! 350 Iust 20.1.2. copias in Italiam traiecit ... ut ... militum uires continuo labore acuerentur. 399 Aug Catech rud 9. quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritatis acuendum.
   item ad uitia 46 Cic Lig 10. Quorum igitur impunitas, Caesar, tuae clementiae laus est, eorum ipsorum ad crudelitatem te acuet oratio? 29-19 Verg Aen 7.406. uisa satis primos acuisse furores. 49 Sen Cons 11.3. inpudentiam acuunt. 50 Curt 5.4.31. ignauiam ... necessitas acuit. 368-386 Auson Epist 22. quia nihil poscente me abnuis, magis acuis procaciam quam retundis. 
   ad iram praecipue 29-19 Verg Aen 9.464. uariis ... acuunt rumoribus iras. 29-9 Liv 9.9.19. in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. 80-90 Stat Theb 2.332. non alias tacita iuuenis Teumesius iras mente acuit. 200 Vet Lat Sap 5.21. acuet autem duram iram in lanceam. 390 Amm 24.2.5. ira ... acuente. → Schol Stat Theb 2.332. Mente acuit. exercuit uel in maiorem rabiem concitauit. 
   ad animi affectus 80-90 Stat Theb 2.336. peruigiles acuunt suspiria questus. 80 Val Fl 2.172. fletus acuunt.
   uel ad animalia agitanda uel stimulanda — alentar o espolear a los animales 37-29 Verg Georg 4.435. auditis ... lupos acuunt balatibus agni. 45-95 Stat Silu 5.2.25. equum omnes acuunt plausus. 
   b1 hi usus, ad hominem pertinentes, seriem creauerunt, qui ab stimulando incipiebat - estimular a las personas [HYPER incitare] 44 Cic Off 3.1. duae res, quae languorem adferunt ceteris, illum acuebant, otium et solitudo. 29-9 Liv 7.7.4. ceteros ad aemulandas uirtutes acuit. 12-16 Ov Pont 1.5.57. Gloria uos acuat; uos, ut recitata probentur carmina. 96-113 Plin Epist 2.7.5. Acuent ad bonas artes iuuentutem. 398 Aug Serm 198.11. Fratrum ... conuentus acuunt caritatem.  
   post accendendo prouocando incitando transeundo prosequebatur — encender, provocar o enardecer [dom proelium uel miles] 5 Gratt 338. in opus uigila factusque ades omnibus armis (arma acuere uirum). 60 Colum 10.1.1. quae ... uiros acuunt armantque puellis, iam Megaris ueniant genitalia semina bulbi. 62-65 Lucan 1.432. Bataui ... truces, quos aere recuruo stridentes acuere tubae. 65 Homer 341. Menelaum frater socias acuens in bella cateruas adiuuat. 389 Paneg Theod 33.4. hos loricis onustos inclusosque ferro fractae uoces tubarum ingentiumque lituorum clangor acuebat. 
   b2 ut irritando stimulando pungendo inflammando finiret — irritar, azuzar, aguijonear o inflamar [SIM incalescere, irritare, instigare ANT torpere] 54-52 Cic Rep 1.30. istae quidem artes ... ualent, ut paulum acuant et tamquam inritent ingenia puerorum, quo facilius possint maiora discere.  29-19 Verg Aen 7.330. Allecto Iuno his acuit uerbis ac talia fatur. 63-65 Sen Epist 10.2. 385 Symm Rel 34.4. grauia ... subiectis saepe minitamini acuendi potius studio quam nocendi. → Serv Aen 7.330. His acuit verbis. inritauit et instigauit eius insaniam. Gloss 2.384.54. ὀξύνω 'irritare'. 2.399.12. παροξύνω.
   c ad actum, usitate aggressiuum, instrumenta uel arma parandi, uel se ipsum ad actionem aggressiuam parandum pertinuit, quasi 'se instruere ut' — afilar las armas o prepararse para [HYPER minari SIM bellicum canere] 86-82 Rhet Her 4.51. Quodsi istum, iudices, ... liberaueritis, statim, sicut e cauea leo emissus ... uolitabit et uagabitur in foro, acuens dentes in unius cuiusque fortunas. 29-19 Verg Aen 8.386. aspice ... quae moenia clausis ferrum acuant portis in me excidiumque meorum. 12.108. maternis saeuus in armis Aeneas acuit Martem et se suscitat ira. 29-9 Liv 40.27.9. imperator iras militum acuebat ... fraudem hostium incusans. 2-8 Ov Met 15.776. in me acui sceleratos cernitis enses. 49 Sen Bre 4.5. in eum mucrones acuebantur. 63-65 Sen Phaedr 346. uulnificos acuit dentes aper. 1059. hic se ... monstrum acuit atque iras parat. 80-90 Stat Theb 2.513. nec mora, quin acuens Sphinx exertos protinus ungues ... terribili applausu circum hospita surgeret ora. 100 Quint Decl 321.18. cupiditas ... sicas percussorum acuit. 398 Aug Serm 312.4. tuba, quae forensium mendaciorum certamina solebat acuere. 430 Mart Cap 1.65. magistratus in acta caelestiumque consultum stilos acuunt cerasque componunt. 1.65. Tubas non solum sonipedes atque bella sed agonas acuere ... compertum. → Serv Aen 12.108. Acuit Martem. inritat se ad futura certamina. 
   d GRAM syllabam accentu acuto uel oxia distinguere — aplicar el acento agudo [HYPER accentu distinguere] 95 Quint Inst 1.5.62. Olympo et tyranno acutam syllabam mediam dederunt, quia duabus longis sequentibus primam breuem acui noster sermo non patitur. 430 Mart Cap 269. Disyllabae uoces uero priorem acuunt. → Diom 432. in disyllabis partibus orationis prior syllaba semper acuitur aut inflectitur. Prisc Gramm 7. cum ... acuitur uel grauatur uel circumflectitur. Isid Orig 1.18.2. Acutus accentus dictus, quod acuat et erigat syllabam. Gloss 2.384.54. ὀξύνω ‘acutum accentum applicare’. 2.399.12. παροξύνω. 
   e in + acc. acerbius facere — transformar en algo doloroso o agravar [HYPER exacerbarea] 384-440 Macr Sat 7.7.3. Humor naturalis in corpore, quando aetas transit pueritiam, fit durior et acuitur in pilos. 362-372 Zeno 6. stimulis acuitur feritas in ferocitatem. 200 Vet Lat Sap 5.21. 420 Cael Aur Acut 2.123. purgatiua medicamina ... stomachum tumentem ... acuunt in tumorem.