fabricando fit faber

[LLHL] acus, us 2

[RSL] 
   subs. f. Prob Cat 20. deminutio genus seruat, hic aculeus, non haec aculea. Prisc Gramm 2.259. diminutio tamen a masculino fit aculeus teste Probo, quomodo ab equo equuleus. Gloss 2.564.8. aculea clauis, stimulus.  FORMA dem. acula, aex2 Cledon. acc. acula.; dem. acucula Marcell 21.6. Cod Theod 3.16.1.; *acucellaML.  ETYM AC-.  DLAT acia, acucella, acuere, acupictus, exacuere; acutus, acutulus, bisacutus, acutare; acumen; acutus, acutia, acutiare, acutiator; -acu-; aculeus, aculeatus, aculeare; acucula.  DROM cucula > cast. aguja, cat. agulla, fr. *aquicula > aiguille, it. agucchia, port. agulha; *acucella > it. acucella.  [FREQ MEDIA 169indicia 12/d.c.m. 200-100 Titin] uocabulum antiquum, scriptis et litterariis et praecipue technicis ad medicinam et artem ueterinariam pertinentibus aptum; litterariis argumentando narrando, necnon pro rata parte frequentibus satiricis liricis dramaticis; usibus mediis doctisque, pro rata parte praecipue quotidianis, item uersu; quod fuit uocabulum omnibus Romanis omnibus temporibus notum.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis382,8
dramatica512
exponens7529
lyrica627
narratiua356,9
satirica1052
diachronicaIII-II aec.615
I aec. 176,2
I-II ec.7119
III-V ec.7512
diaphasicadocta2311
media13512
quotidiana1163
diastraticalitteraria968,7
technica7330
modusprosa12611
uersu4324
    a1 rem paruam acutamque designauit, utensilium uel instrumentum ad perforandum et transfigendum, metallicam uel osseam, saepissime consuendo aptam — objeto pequeño y punzante, utensilio o herramienta para perforar y traspasar, metálica o de hueso, habitualmente la aguja de coser [HYPER ferramentum DOM aena, aerea, argentea, cuprea, ferrea, ossea] 200-100 Titin Tog 5. Reliqui acus aciasque ero atque erae nostrae. 100-128 Iuv 6.498. est in consilio materna admotaque lanis emerita quae cessat acu. 350 Ps Verg Moret 11. admouet his pronam summissa fronte lucernam et producit acu stuppas umore carentis. → Plin Nat 28.199. Garg Mart Cur boum De morsibus serpentum 4. Marcell 29.45.  15.61.
   a2 acus ad pigendum specialiter apta erat [DOM comatoria, pecten] 29-19 Verg Aen 9.582. stabat in egregiis Arcentis filius armis pictus acu chlamydem. 63-65 Sen Her O 665. Maeonia distinguit acu. 394-404 Claud Carm min 27.87. perfusam murice uestem Assyria signatur acu. 
   loc. uerb. acu pingere.x10 (praecipue sub forma acu pictus, quae in origine per tmesin fuit) plumarium opus facere — bordar 2-8 Ov Met 6.23. siue leui teretem uersabat pollice fusum, seu pingebat acu. 
   adi. acupictus, a, um. [RSL] acupictura ornatus siue plumatilis — bordado [REL plumatilis]29-19 Verg Aen 11.777. carbaseos fuluo in nodum collegerat auro pictus acu tunicas. 383 Hier Hom Orig Ezech 713.d. ad beneficia corporalia uidemur uti consutis quibusdam, et acu pictis sub cubito manuum nostrarum. 419 Aug Quaest hept 2.177.11. de hyacintho et purpura et cocco neto et bysso torta, uarietate acu picta. 2.177.12. uelum acu picto opere uariatum. → Serv Aen 11.777. Pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum. id est habebat uestem phrygionis arte perfectam. Isid Orig 19.22.22. Acupicta uestis acu textilis uel acu ornata. 
   a3 quia res ualde parua erat, in comparationibus cum minimis applicabatur — lo ínfimo 53 Cic Mil 66. mirabar ... uolnus in latere, quod acu punctum uideretur, pro ictu gladiatoris probari. 84-85 Mart Epigr 8.71.10. annus nonus acu leuius uix cocleare tulit. 370-420 Hier Epist 112.13. Oro ergo te, ut qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum, imo punctum, ut dicitur, huius sententiae medearis uulneri, quod lancea, et ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. → Cod Theod 3.16.1. femina si ... repudium marito miserit, oportet eam usque ad acuculam capitis in domo mariti deponere.
   et ponderando etiam utile fuit quod aliquid tam difficile inuentu esset quam acus in aceruo 201 Plaut Men 238. mare superum omne ... sumus circumuecti. si acum, credo, quaereres, acum inuenisses, si appareret, iam diu. 
   CHRIS talis comparatio incrementum maximum habuit, nam parua acus minorem foramen per quod filum inseritur praebet; quo facilius Christianam sententiam de camelo per acus foramen non transituro apparuit (siue camelus siue rudens fuit) 383-387 Vulg Matth 19.24. Et iterum dico uobis: facilius est camelum per foramen acus transire, quam diuitem intrare in regnum Dei.
   nocendi facultas huius rei Romanos certe non effugit; acus ad carnem humanam pungendam adhibita est; primo ad simulacra hominum perforanda applicata apparuit, ut eos eminus noceretur [DOM uiscus quo acus figitur iecur] 25 Ov Am 3.7.30. saga ... poenicea defixit nomina cera et medium tenuis in iecur egit acus.
   postea ut tormentum quoddam adhibitum est 405 Prud Perist 10.1077. acus minutas ingerunt fornacibus, his membra pergunt urere, ut igniuerint. 
   b et ab acus tenuitate et ab huius uocabuli pertinentia ad lexicam familiam quae breuitatem et certitudinem ad comprehendendum et ingeniose communicandum participabat, ad intelligentiam uel penetrationem intellectualem applicatum fuit — inteligencia o penetración intelectual [HYPER intellegentia] 54 Cic Scau 20. non agam igitur cum ista Sardorum conspiratione ... subtiliter neque acu quaedam enucleata argumenta conquiram. 400 Aug C. Faust 8.7. argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta compungere. 
   paroemia acu tangere.x1  quod ad fabri peritiam attinere non uidetur, sed ad uim subtiliter intellegendi animi acumine, acu acutiore  — dar en el clavo 191 Plaut Rud 1306. Labr. Immo edepol una littera plus sum quam medicus. Grip. Tum tu mendicus es? Labr. Tetigisti acu. 
   c1 ad muliebrem ornatum et pectinis socium adhibitum est ut capillos femineos in loco retineret — aguja o alfiler para el cabello [HYPER instrumentum ornatus HYP fibulaa, cnasona→discriminale] 25 Ov Am 1.14.30. erudit admotas ipse capillus acus. 84-85 Mart Epigr 14.24.2. Figat acus tortas sustineatque comas. 395-397 Claud Rap Pros 2.16. Illi multifidos crinis sinuatur in orbes Idalia diuisus acu. → Isid Orig 19.31.9. Acus sunt quibus in feminis ornandorum crinium conpago retinetur, ne laxius fluant et sparsos dissipentur capillos.
    ornamenti causa margaritam saepe praebebat → Dig 34.2.25.10. ornamentorum haec ... acus cum margarita, quam mulieres habere solent. 
   c2 sub hoc nomine alia instrumenta ad curam capillorum pertinentia designata sunt, sicut calamistrum, quod cylindricum ferrum calefactum erat capillos crispaturum, quod acus genus habebatur → Serv Aen 12.100. calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos.
seu cnasona, quod acus erat ad cutem capitis scalpendam adhibita → Paul Fest p46. Cnasonas acus, quibus mulieres caput scalpunt.
   seu discriminale uel discerniculum, quae acus erant ut feminae frontis capillos diuiderent → Non 1.150. Discerniculum, acus quae capillos mulierum ante frontem diuidit, dicta a discernendo. 3. discriminale et discerniculum dicitur acus, quae capillos a media fronte disseparat.
   haec acus uel fibula ad cosmetica in faciem applicanda certe adhibebatur, et ad lineas tenuissimas delineandas et ampliores quasi modo spatulae 100-128 Iuv 2.94. ille supercilium madida fuligine tinctum obliqua producit acu pingitque trementis attollens oculos.
   quo instrumento domina ancillae puniendae uel alicuius pungendi causa utebatur 1 Ov Ars 3.240. Tuta sit ornatrix; odi, quae sauciat ora unguibus et rapta brachia figit acu. 60 Petron 21.1. Psyche acu comatoria ... mihi ... malas pungebat. 
   d1 per uocabulum acus acutae aliae res designatae sunt, inter quas instrumentum constabat ad secandum aptum, papyris conficiendis adhibitum, quo papyri folia separabantur; is usus technicus ad hanc artem pertinentis esse uidebatur — cierto instrumento cortante, utilizado en la elaboración del papiro [HYPER ferramentum] 79 Plin Nat 13.74. Praeparatur ex eo charta diuiso acu in praetenues, sed quam latissimas philyras.
   d2 item fibulae acus — aguja de la hebilla, broche o prendedor [HYPER ferramentum HOL fibula2d2] 400 Hist Aug Claud 14.5. fibulam auream cum acu Cyprea unam.
   d3 AGR instrumentum uiticulturae proprium designauit, lamina instructum qua foramen in terra efficiebatur ubi sarmenta occabantur — binador [HYPER instrumentum agricolae SIM →pastinumb] 380-430 Pallad 1.42.2. acus, per quas in pastinis sarmenta merguntur. 
   d4 MED chirurgi acum designauit qua is acia consuendi uulnus causa utebatur — aguja de del cirujano [HYPER instrumentum medici SIM fibulab DOM sutura] 30 Cels 5.26.23d. quo saepius acus corpus transuit quoque plura loca iniectum uinculum mordet, eo maiores inflammationes oriuntur.
    siue papulam uel uesicam aperiendi causa 30 Cels 5.28.4d. acu pusulae, quaecunque sunt, aperiendae. 395-415 Marcell 15.61. Acu ossea ... strumam saepius punge; statim arescit.
    siue oculi sectionem scrupulositate faciendi causa 30 Cels 7.7.14d. Tum acus admouenda est, sic acuta, ut foret, non nimium tenuis; eaque demittenda sed recta est per summas duas tunicas medio loco inter oculi nigrum et angulum tempori propiorem, e regione mediae suffusionis sic, ne qua uena laedatur. 
   siue tollendi uel curandi causa 79 Plin Nat 28.199. fimumque ad eum usum acus aereae punctu tolli iubent. VET 200-300 Garg Mart Cur boum (De morsibus serpentum 4). Sed caeciliae ictus sanatur, si acu aenea laesum locum compungas.
   in fine Antiquitatis cum praxi scientiam simulanti relatum apparet 200-300 Garg Mart Cur boum (Ad luxaturam). Incantabis sic: Betat relta, acum sinapi non sapit nec frictim. 395-415 Marcell 29.45. Lacertum uiridem, quem Graeci sauron uocant, capies perque eius oculos acum cupream cum licio quam longo uolueris traicies perforatisque oculis eum ibidem loci, ubi ceperas, dimittes ac tum filum praecantabis dicens: trebio potnia telapho. 
   e ZOOx3 (Syngnathus acus L., uel Belone belone L.) piscis quidam coquis minime gratus — pez aguja o agujón [HYPER piscisa SIM →belone] 79 Plin Nat 9.166. Acus siue belone unus piscium dehiscente propter multitudinem utero parit. 84-85 Mart Epigr 10.37.6. An Laurentino turpis in litore ranas et satius tenues ducere credis acus? 420 Cael Aur Acut 2.210. item ex mari ... acus. → Char 450. acus ῥαφίς, βελόνη.  Ps Dosith Leid. βελόνη acus. 
   f acucula, ae.x1 [RSL] (a pini folia similitudine) pini arboris folium in acum formatum — aguja del pino, acícula o pinocha [HYPER folium] 395-415 Marcell 21.6. Pinus uiridis acuculae contritae ex uino optimo potui datae cordis