Saltar al contenido

Linguae Latinae Historicum Lexicon


[LLHL] exacuere, acuisse, acutum

[RSL] 
uerb. tr., intr. FORMA exacuĕre; exaquere Gloss 2.399.12. exaquo παροξύνω. cod. ETYM ex, acuere. DLAT exacutio, exacutus. [FREQ humilis 66indicia 3,9/d.c.m. 68-44 Cic] uocabulum scriptis technicis praecipue aptum ad agriculturam historiamque naturalem pertinentibus; et litterariis omne genus praeter satiricos inuenitur; usibus praecipue doctis si pro rata parte consideres, item uersu; inde a saec. I aec. apparet usque in Antiquitatis finem.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis152,1
dramatica12,2
exponens3211
lyrica27
narratiua163
diachronicaI aec. 124,3
I-II ec.256,5
III-V ec.293,1
diaphasicadocta83,8
media574,1
quotidiana11,7
diastraticalitteraria382,8
technica2810
modusprosa573,9
uersu94,6
   ¶ tr. a1 acutum reddere — afilar o aguzar [HYPER acuerea] 
quod ad arma pertinuit — fue referido a las armas 52-51 Cic Leg 3.21. de statu nostro labefactando, nisi mucronem aliquem tribunicium exacuisset in nos. 37-29 Verg Georg 4.74. spicula ... exacuunt rostris aptantque lacertos. 65 Homer 507. Virtus clara ducis uires accendit Achiuum et spes exacuit languentia militis arma. 390-406 Vulg Ez 21.9. gladius exacutus est et limatus. → Adnot Lucan 7.574. Subicit si ‘subicit’ ministrat, si ‘subigit’ exacuit, ut Virgilius ‘subiguntque in cote secures’. Gloss 2.63.36. exacuit ἀκονᾷ. 2.301.40. exacuo ἐξακονῶ.
ad uisum — al sentido de la vista [DOM acies, oculus] 52-51 Cic Leg 1.60. exacuerit illam, ut oculorum, sic ingenii aciem ad bona seligenda et reicienda. 79 Plin Nat 24.99. oculorum aciem exacuit. 201 Ser 13.21. Fel ... de gallo ... exacuit puros dempta caligine uisus.
ad gustum — o del gusto 12-16 Ov Pont 1.10.13. non ... exacuet torpens sapor ille palatum, stabit et in stomacho pondus inerte diu.
item ad ramos stipites sudes — e igualmente a las ramas, palos o estacas 37 Varro Rus 1.41.2. Cuius surculi corticem integrum seruandum et eum sic exacuendum, ut non denudes medullam. 37-29 Verg Georg 1.264. exacuunt alii uallos furcasque. 30 Cels 7.29.7. uncus in interiorem tantum partem per totam aciem exacuitur. 60 Colum 11.2.90. pali et ridicae possunt dolari exacuique.
ad ferramenta — a las herramientas 60 Colum 12.18.2. faculae et ungues ferrei quam plurimi parandi et exacuendi sunt. 79 Plin Nat 28.47. cotes, qua ferramenta saepe exacuta sint. 390-406 Vulg Sam i 13.20. Descendebat ergo omnis Israel ad Philisthiim, ut exacueret unusquisque uomerem suum, et ligonem, et securim, et sarculum.
ad animalium cornua — o a los cuernos de los animales o los colmillos 79 Plin Nat 18.2. cum arbore exacuant limentque cornua elephanti et uri.
GRAM in + acc. in acutum stringere seu terminare — dar una forma puntiaguda 60 Colum 2.18.3. metas in angustissimos uertices exacui.
intr. a2 acidum fieri — acidificarse o agriarse [HYPER mutareb SIM →acescere] 60 Colum 12.17.1. ficus uiridis ... sinitur fermentari: deinde cum exacuit ... quicquid est aceti diligenter colatur. 12.53.3. mustum si non exacuerit, medicamentum dabitur potandum inbecillis bubus. → Gloss 2.304.5. ἐξοξύνω 'agriarse'.
tr. aciditatem ampliare — aumentar la acidez 79 Plin Nat 19.30. scilla ... medicamini nata exacuendoque aceto.
a3 MED in peius reddere — agravar o agudizar [HYPER uariareb SIM →exacerbarec] 60 Colum 10.1.1.392. cucumis noxius exacuit morbos aestatis iniquae.
qui usus in communem linguam translatum est — uso que luego pasó a la lengua común 334-337 Firm Math 1.2.2. nec Gallicam stoliditatem Mercurii sapientissimum sidus exacuet.
b significatiue stimulos dare siue animare, immo in summum proferre, i. e. irritare — estimular, animar o avivar; siendo posible aumentar la intensidad de dichas acciones: irritar [HYPER incitare] 68-44 Cic Att 12.36.2. uelim cohortere et exacuas Cluatium. 35-32 Nep Phoc 4.1. reminiscentes ueteris famae, aetatis misererentur, plurimi uero ira exacuerentur. 63-65 Sen Epist 117.20. de quibus paulo ante dicebam ... nec ... exacuunt, sed extenuant. 65 Homer 595. saetigeri exacuunt feruoribus iras. [DOM animus] 96-113 Plin Epist 3.7.15. inuicem se mutuis exhortationibus amici ad amorem immortalitatis exacuunt. 300-400 Epit Alex 11. remorum ac signorum sonu remigumque cohortatione animi militum exacuebantur. 334-337 Firm Math 6.10.7. ista coniunctio in cassum omnem impetum mentis exacuit. 394-404 Claud In Gild 350. iuuenem stimulis inmanibus aemula uirtus exacuit. → Gloss 2.399.12. exaquo παροξύνω.
GRAM in + acc. ut intentionem animi significet — incitar a 15 Hor Ars 403. Homerus Tyrtaeusque mares animos in Martia bella uersibus exacuit.
c acutum arma reddere ut uis inferatur, perniciose seu damnose moliri — aguzar un arma con intenciones violentas, afilar, preparar para, a veces con intenciones muy dañinas [HYPER minari DOM lingua] 37-29 Verg Georg 3.255. dentes ... Sabellicus exacuit sus et pede prosubigit terram. 353-431 Paul Nol Epist 38.4. exacuant ... aduersum nos arma dentium. 383-387 Vulg Psalm 63.4. exacuerunt ut gladium linguas suas. 398 Aug Serm 20.216.6. exacuat multiplices et dolosas linguas suas. 420 Querol 59. digitos ad praedam exacuunt curuis timendos unguibus.

Ad portam Latinam ...