Saltar al contenido

Linguae Latinae Historicum Lexicon


[LLHL] bellator, oris

[RSL] 
subs. m. bellatrix, icis. adi. FORMA arch. duellator Plaut Capt 68. duellatores optumi.; f. bellatrix Gloss 2.411.53. bellatrix πολεμική. 4.591.35. pugnatrix. ETYM bellare. DLAT bellatorius. [FREQ media 342indicia 20/d.c.m. 201 Plaut] uocabulum omnibus Romanis commune, scriptis litterariis narrando argumentado aptis maxime usitatum, prosa paulo amplius quam uersu si numerum uideas, sed pro rata parte uersu abundantius; in tempore primitiuum est, usibus praecipue doctis et mediis, siquidem quotidianis quoque abundat; scriptis technicis non paucis, uario genere maxime ad rem militarem pertinentibus inuenitur; saec. III-V ec. eo maxime apparente.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis8111
dramatica920
exponens3813
lyrica414
narratiua20738
satirica316
diachronicaIII-II aec.922
I aec. 227,9
I-II ec.7519
III-V ec.23625
diaphasicadocta9144
media24217
quotidiana916
diastraticalitteraria30722
technica3513
modusprosa26918
uersu7337
   ¶ subs. m. a is qui bellat, quod in initiis magni militis notam saepe exhibet — ejecutor de la acción de bellare; el que participaba en la guerra presentaba frecuentemente, en sus inicios, el matiz de gran guerrero 29-9 Liv 6.23.5. cunctatorem ex acerrimo bellatore factum. 30 Val Max 3.2.21. duobus factis ... quantus bellator fuerit cognoscetur. 
quae nota postea deperdita est, nam ad militem certe designandum peruenit — valor que más tarde va perdiendo, pues acaba por designar directamente al soldado [HYPER munus exercitus] 201 Plaut Bacch 927. armis, equis, exercitu atque eximiis bellatoribus. 29-9 Liv 1.59.9. Romanos homines, uictores omnium circa populorum, opifices ac lapicidas pro bellatoribus factos. 116 Tac Ann 4.49. ingens multitudo bellatorum imbellium. 417-418 Oros Hist 1.8.6. amissis octoginta milibus bellatorum trepidus refugit.
in fine Antiquitatis cum uir saepe inuenitur — acompaña frecuentemente a uir [SIM →miles] 390-406 Vulg Chro I 28.3. Deus autem dixit mihi non aedificabis domum nomini meo eo quod sis uir bellator et sanguinem fuderis.
b1 duae significatiuae concretiones expertum est, quarum una ut latrunculus facta est — experimentó dos concreciones semánticas, una de ellas como peón en un juego de mesa [SIM →latrunculusb] 1 Ov Ars 3.359. latronum proelia ludat ... bellatorque sua prensus sine compare bellat.
b2 altera per uocabuli equus ellipsem quem adi. bellator pertinuerat, equum ad bellum aptum significauit — otra, debido a la elipsis de equus, al que calificaba el adj bellator, resultando en este solo el uso como caballo de guerra [HYPER equus SIM doctum sonipes] 100-128 Iuv 7.127. ipse feroci bellatore sedens curuatum hastile minatur. 390 Veg Mulom prol.11. circa equos probatissimos bellatores, acerrimum studium amoremque constat esse dominorum. → Serv Aen 10.891. bellatoris equi per quem bellum geritur.
Bellator. Forma Bellatur. cognomen — cognomen Belátor [HYPER NOMEN cognomen] Inscr Cil 12.4548. Bellator Augusti libertus coiugi merenti. 171-230 Hd 44871 Diuoduri in Belgica. Lucio Maternio Bellatori. 201-300 Hd 69937 Eburaci in Britannia. Flaui Bellatoris decurionis coloniae Eboracensis. Cil 13.5722. hic in pace requiescit bone memoriae Bellatur.
adi. c qui bellum facit (f. bellatrix ut adi. tantum inuenitur, ad feminas, res ad militiam eiusque uirtutes pertinentes et ad urbem maxime bellicosam, quae Roma fuit) — que hace la guerra, guerrero, luchador o belicoso (el f. bellatrix solo aparece como adj., referido a mujeres, aspectos materiales de la milicia y a sus virtudes, así como a la ciudad guerrera por excelencia, que es Roma) [REL →bellicosus] 29-19 Verg Aen 1.493. Penthesilea furens, mediis ... in milibus ardet, ... bellatrix, audetque uiris concurrere uirgo. 12.614. extremo bellator in aequore Turnus palantis sequitur paucos. 8-12 Ov Trist 2.1.321. Nec mihi materiam bellatrix Roma negabat. 65 Homer 172. Agamemnon ... quem sibi bellatrix delegit Graecia regem. 394-404 Claud Sext con 135. Incidit in magnam bellatricemque triremim. → Ps Dosith Mon. polemios bellator.
ut rixosus in malam partem interpretatus est — adquirió tintes peyorativos, próximos a pendenciero 250 Comm Ins 1.7.12. Obsceni, furiosi, bellatores, impii uitae.

Ad portam Latinam ...