[RSL] subs. m. FORMA glangu Gloss 2.101.30.; de clamor ambigitur; grammatici inter clangor et clamor distinguere uolunt, quae uocabula proxime saepe inueniuntur, quippe adsonae et etymologia coniunctaeEM Verg Aen 2.313.; Sil 16.94. Verg Aen 11.192. it caelo clamorque uirum clangorque tubarum. Claud Carm min 27.45. Isidorus clamorem hominum esse, clangorem animalium tubarumque Isid Diff 1.c.85. Inter clamorem et clangorem. Clamor rationabilium, clangor irrationabilium, ut anserum uel tubarum. ETYMclangere; indicia de onomatopoeia abundant Don Gramm mai 670. onomatopoeia est nomen de sono factum, ut tinnitus aeris, clangor tubarum. Diom 460. onomatopoeia est dictio configurata ad imitandam uocis confusae significationem, ut ... «clangorque tubarum». Char 197. quaedam ficta sunt a sonis uel uocibus, ut stridor clangor hinnitus tinnitus ululatus fremitus mugitus. Diom 322. quaedam ficta a sonis uel a uocibus, quae Graeci πεποιημένα dicunt, ut stridor clangor hinnitus tinnitus mugitus. Pomp 308. si dicas clangor tubarum, clangor sic paene resonat.; cum Graeca lingua coniunctum Serv Aen 2.313. Clangor Graecum est: nam klagge dicitur. [FREQ humilis 102indicia6,5/d.c.m. 45 Cic] uocabulum scriptis litterariis omne genus praeter satiricos, prasertim narrando exponendo argumentando, magis uersu quam prosa; usibus praecipues doctis, a quotidianis absens; technicis ad historiam naturalem pertinentibus quandoque apparet; inde a saec. I aec. inuenitur, fortase a Graecis commodatum, saec. I-II ec. magis usitatum.
Variatio
indicia
p/d.c.m. subc.
operum
argumentalis
15
2,3
dramatica
2
4,5
exponens
15
5
lyrica
1
3,5
narratiua
69
13
diachronica
I aec.
8
2,9
I-II ec.
39
10
III-V ec.
55
6,3
diaphasica
docta
38
18
media
64
4,9
diastratica
litteraria
93
7,2
technica
9
3,2
modus
prosa
64
4,6
uersu
38
19
¶asonus satis grandis et grauis — ruido o sonido especialmente potente y grave [HYPERsonusSIM strepitus DOM sonitus] 370-420 Hier Epist 4.119.5. duplicem habet intelligentiam, ut clangor tubae, aut uocis indicet magnitudinem. → Adnot Lucan 1.237. lituus species est tubae; differunt enim quod sonus litui acutus est, tubae uero grauis. Quod distinguere uolens ait ‘stridor lituum clangorque tubarum’. Gloss 2.101.40. κέλαδος', κραυγή. 2.510.6. κλαγγή. 4.434.18. horribilis sonus confertus. a1aquilae garrium — grito del águila [HYPERuox auis] 29-9 Liv 1.34.8. aquila ... cum magno clangore uolitans. 121 Suet Dom 6.2. aquila ... clangores laetissimos edidit. (→aquilaa2) praesertim id Iouis aquilae — especialmente del águila de Júpiter [DOM Iouis ales, Iouis armiger, Iouis satelles] 45 Cic Tusc 2.24. Iouis satelles ... clangorem fundit uastum. 92 Sil 4.118. Iouis ales ... clangorem bis terque dedit. 17.55. augurium armigerae Iouis clangor laetum dabat. a2et animalium mirabilium uocem designauit — asimismo, designó la voz de monstruos 44 Cic Diu 2.63. draco in ramo foliorum tegmine saeptos corripuit pullos; quos cum consumeret octo, nona super tremulo genetrix clangore uolabat. 29-19 Verg Aen 3.226. adsunt Harpyiae et magnis quatiunt clangoribus alas1. 63-65 Sen Her O 1389. feris clangoribus aetheria me Stymphalis, hinc taurus minax ceruice tota pulset. !1 Serv Aen 3.226. acyrologia est, si clangorem dixit alarum sonitum. et mythicarum auium — y aves míticas 394-404 Claud Carm min 27.45. Titanius ales sedet et solem blando clangore salutat. !quia blandus contra fragorem constat, clangor in fine Antiquitatis auis cantus plane fuisse uidetur — puesto que blando contradice el sentido más general de 'estrepitoso', por lo que parece que clangor es utilizado ya al final de la Antigüedad como simple 'canto de ave' a3 item accipitris garrium — también el chillido del azor [HYPERuox auis] 79 Plin Nat 10.23. accipiter ... cum sit tempus capturae, clangore ac uolatus genere inuitare ad occasionem. fulicae — la focha 79 Plin Nat 18.362. fulicae matutino clangore. 386 Avien Arat 1677. cum parua fulix ... longas ... iterat clangore querelas. gruis — la grulla 80-90 Stat Theb 12.517. grues hilari clangore sonant. 378-380 Ambr Hex 5.15.50. grus perfuncta munere in somnum se praemisso clangore componit; ut excitet dormientem, cui uicem muneris traditura est. 394-404 Claud In Gild 475. Ingenti clangore grues aestiua relinquunt Thracia. ardeae — la garza 386 Avien Arat 1716. cum procera salum repetit clangore frequenti ardea. aliarum auium certe marinarum — ciertas aves seguramente marinas 79 Plin Nat 10.127. Diomedis aues ... aduenas barbaros clangore infestant. uel cornicis — o la corneja 405 Prud Apoth 1.298. sago clangore loquax et stridula cornix. a4 item anseris — y del ganso [HYPERuox auis] 79 Plin Nat 18.363. anseres continuo clangore intempestiui. 390 Amm 18.3.9. anseres timentes aquilas rostra lapillis occludunt, ne eis eliciat uel necessitas extrema clangorem. 420 Querol 56. anseres ... ubi sonuerit unus, cuncti alas quatiunt diris cum clangoribus. → Gloss 5.556.16. uox anserum. 5.169.14. nunc sonus, proprie autem uox anseris est. maxime cognitus anserum clangor fuit qui Gallorum impetum detegerunt — fue famoso el griterío o chillido de las ocas o gansos que avisaron del ataque de los galos en 390 aec. [DOM anser] 29-9 Liv 5.47.4. anseres non fefellere quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur ... clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius ... uadit et ... Gallum qui iam in summo constiterat umbone ictum deturbat. 60 Colum 8.13.2. anser clangore prodit insidiantem, sicut etiam memoria tradidit in obsidione Capitoli. 117-180 Flor Epit 1.7. Manlius nocte subeuntis clangore anseris excitatus. 360 Vir Ill 24.4. Quadam nocte clangore anseris excitatus Gallos ascendentes deiecit. → Isid Orig 12.7.52. Anser uigilias noctis assiduitate clangoris testatur. Nullum autem animal ita odorem hominis sentit ut anser; unde et clangore eius Gallorum ascensus in Capitolio deprehensus est. Adnot Lucan 1.380. Mallius, custos Capitolii, Gallos detrusit clangore anseris excitatus. a5 sed cuiuscumque auis garrium designare potuit quae terribilis uideretur, quasi tubae sonitus — en realidad, pudo designar el grito de cualquier ave terrorífica, al igual que el sonido emitido por la trompeta [HYPERuoxaSIM→uox auis] 79 Plin Nat 18.363. cum terrestres uolucres contra aquam clangores dabunt. 80 Val Fl 4.579. Tartareas saeuo clangore uolucres protulit ira Iouis. 80-90 Stat Theb 5.13. rauca ... agmina Nilo ... clangore fugaci ... uolant. 125 Apul Flor 17.40. auium ... clangores ... ceteraeque id genus uoces animalium truces ac liquidae. 394-404 Claud Get 444. uidit Minoum rupto puerum prodire sepulchro, quem senior uates auium clangore repertum gramine restituit. a6 inter animalia terrestria, ad canis latratum pertinuit — entre los animales terrestres, se aplicó al ladrido del perro [HYPERuox animalis terrestrisSIM→latratus] 5 Gratt 186. clangore citat quos nondum conspicit apros Aetola quaecumque canis de stirpe. et ad gallinae uocem — o al cacareo de la gallina 125 Apul Met 9.33. una de cetera cohorte gallina ... clangore genuino uelut ouum parere gestiens personabat. a7 inter homines, ad infantis esurientis planctus pertinuit — entre las personas, fue aplicado al llanto de un bebé hambriento 80-90 Stat Theb 4.796. puer ... caram modo lactis egeno nutricem clangore ciens. uel ad clamorem eius qui, quasi censor tubis minisque fultus, aliquem increpat — o al estridente grito de alguien que se comporta como censor, con tintes de trompetas y amenazas → Isid Diff 1.c.85. 430 Mart Cap 8.809. me Sileni somnum ridentem censorio clangore superciliosior increpabas? immo ad planctus creporem, exequiarum conclamatione — y fue utilizado para significar el ruidoso llanto de los funerales, en el momento de la conclamatio 100-199 Ps Quint Decl 8.10.4. exequias planctibus, clangore magnoque semper inquietamus ululatu. a8 inter rerum sonitus ad eum, quem aeria phaenomena ferebant, pertinuit — entre los ruidos o estruendos producidos por las cosas, fue aplicado al producido por los fenómenos atmosféricos 80-90 Stat Theb 8.204. ipse nihil certum sagis clangoribus aether praecinet. uel ad eum a rebus inter se collidentibus factum — o a los producidos por el choque de los objetos 350 exciderint somnum coarguant. Quod cauendum erit clangor indicat. b1 at mature ad tubae stridentem sonum praecipue pertinuit —apronto se especializó en designar el sonido estrepitoso de la trompeta [HYPERsonusDOM tuba, buccina] 29-19 Verg Aen 2.313. exoritur clamorque uirum clangorque tubarum. 62-65 Lucan 1.237. stridor lituum clangorque tubarum. 117-180 Flor Epit 2.13. elephanti ... consternati subito clangore lituorum. 200 Vet Am 2.2. morietur in sonitu Moab in clangore tubae. 370-420 Hier Epist 4.130.10. clangorem tubarum. → Gloss 2.350.1. κλαγγή σάλπιγγος. 4.530.15. uox tubae. 2.101.30. glangu et clangor ἦχος σάλπιγγος. 5.179.13. sonus tubae. 4.491.57. uox tubae uel cantus, sonitus. 4.216.11. sonus tubarum. 5.179.12. bucinarum est. qui sonus neminem alienum faciebat, terroris aliquantum afferens — desde luego, este sonido no dejaba indiferente a nadie, pues en sí tenía algo de terrorífico [DOM urbs] 80-90 Stat Theb 10.552. tuba luctificis pulsat clangoribus urbem. 92 Sil 12.598. simul erupit motis exercitus armis, funditur immixtus gemitu precibusque per altos ad caelum muros clangor, sparsaeque solutis crinibus exululant matres atque ubera nudant. 390-406 Vulg Ier 42.14. ad terram Aegypti pergemus ubi non uidebimus bellum et clangorem tubae non audiemus. 394-404 Claud Epith 195. Fas sit castra meis hodie succumbere signis: tibia pro lituis et pro clangore tubarum molle lyrae festumque canant. profecto bellum certe admonebat — y con razón, pues estaba identificado plenamente con la guerra [DOM raucus] 80 Val Fl 7.611. Martius hic primum ter uomere fusus ab ipso clangor. 92 Sil 1.338. balista ... ferratam excutiens ornum media agmina rumpit. alternus resonat clangor. 14.667. Ausonius ductor ... ab alto aggere despexit trepidam clangoribus urbem. 16.94. raucus stridenti murmure clangor increpuit: tonuere feris clamoribus astra. 390 Amm 16.12.10. tubarum ... concinente clangore. 24.4.15. clangore Martio sonantibus tubis strepebant utrimque partes. 19.2.5. aeneatorum clangore ductante urbem ut mox casuram terribili corona cinxerunt. etiam milites ad bellum exacuebat — por otro lado, era un sonido que incitaba a los propios soldados al combate 92 Sil 14.628. circumstant alacres signa auditisque tubarum respirant laeti clangoribus. itur in hostem. 125 Apul Mund 30. cum tuba bellicum cecinit, milites clangore incensi alius accingitur gladio, alius clipeum capit. 380-420 Anon De philos et part. in proeliis ... quantum uehementior fuerit clangor, tantum fit ad certamen miles paratior. 383 Hier Hom Orig Ier 608a. tuba ... quae audientium animos clangore suo accendit ad bellum. tempusque belli significabat — y significaba el propio tiempo de la guerra 390 Amm 14.1.2. nondum tubarum cessante clangore uel milite locato per stationes hibernas. clangor cum adi. Tyrrhenus coniunctum est, etiam tuba, eius Tuscum originem admonens — acompañado del adj. Tyrrhenus, al igual que aplicado a la trompeta, se refería al origen etrusco de esta 29-19 Verg Aen 8.526. ruere omnia uisa repente, Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. 80-90 Stat Theb 3.651. ut ... Tyrrhenus tempora circum clangor eat. 92 Sil 2.19. strepere omnia clamat Tyrrhenae clangore tubae gemituque cadentum. → Lact Theb 6.404. Tyrrhenum murmur tubam significat, quam Maleus, Tyrrhenorum imperator, primus inuenit, a qua opinione nec Vergilius discrepat cum dicit: «Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor». Serv Aen 8.526. Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor Tyrrhenum clangorem dixit tubae ideo, quia apud Tuscos tubam constat inuentam. Isid Orig 18.4.2. Bucina cogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi inuenerunt. tubae sonitus ad Hiericuntis murorum ruinam referebat; quod rebus Romanis cum Albae Longae oppugnatione a Tulo Hostilio facta coniunctum est — el sonido de las trompetas estaba ligado al derrumbamiento de murallas de Jericó, y tuvo relación en la historia romana con al asedio de Alba Longa por Tulo Hostilio 29-19 Verg Aen 2.313. 370-420 Hier Epist 3.76.3. ut illi Iericho corruat, sacerdotalium tubarum subuersa clangoribus. [DOM ciuitas] → Serv Aen 2.313. plerumque ... ad tubam euertuntur ciuitates, sicut Albam Tullus Hostilius iussit euerti. b2 tubis per exsequias quoque sonantibus, clangor sonum terribilem exhibebat — las trompetas se utilizaban también en los funerales, por lo que clangor describía aquí también un sonido aterrador 100-199 Ps Quint Decl 9.6.4. sonabant clangore ferali tubae, inlatisque Libitinae toris ducebatur funus ante mortem. 330 Iuvenc 2.149. ubi funera uirginis, ingens plangentis populi fremitus clangorque tubarum ultima supremae celebrabant munera pompae. c1CHRIS ritibus cum laetitia celebrandis sacerdotes tubas cum clangore flabant — estuvo también relacionada con el júbilo de las celebraciones religiosas, en las que los sacerdotes tocaban las trompetas [DOM iubilum] 390-406 Vulg Reg ii 6.15. Et Dauid et omnis domus Israel ducebant arcam testamenti Domini, in iubilo, et in clangore buccinae. praecipue quae ad diem primum septimi mensis attinebant, magno tubarum sonitu celebratae — y entre ellas la correspondiente al primer día del mes séptimo, que se anunciaba con gran sonido de trompetas 390-406 Vulg Num 29.1. etiam septimi prima dies uenerabilis et sancta erit uobis. Omne opus seruile non facietis in ea, quia dies clangoris est et tubarum. ad tubarum sonitum, quae in irae die aera percrepaturae essent, pertinuit — se aplicó al sonido de las trompetas del Juicio Final 330 Iuvenc 4.64. Tum tuba terrifico stridens, clangore uocatos iustos quadrifido mundi glomerabit ab axe. 392-393 Hier Soph 1.65. ueniet enim super eum tempestas Domini, et clangor tubae, quam Apostolus significat, dicens: In nouissima tuba. quae et uiuos et mortuos imparatos offenderent — que en tal instante podían sorprender tanto a vivos como muertos 370-420 Hier Epist 4.119.10. Forsitan simplicis tubae clangor dormientibus et mortuis in Christo necessarius est. c2dies clangloris. tubae sonitu clangente, immo fortasse peccatoribus plangentibus, diem hominum postumum designauit quo deus uiuos et mortuos iudicaturus esset — el día del Jucio Final, identificado con el sonido de la trompeta pero también quizás con el llanto de quien ha sido cogido en pecado [hyper diesb] 390-406 Vulg Soph 1.16. dies tubae et clangoris super ciuitates munitas et super angulos excelsos. 392-393 Hier Soph 1.60. dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris super ciuitates munitas, et super angulos excelsos. c3 tubae sonitus ad concilium conuocans — sonido de la trompeta que convocaba a reunión 390-406 Vulg Num 10.7. Quando autem congregandus est populus, simplex tubarum clangor erit. 404 Hier Reg Pachom exordium.9. Quando ad collectam tubae clangor increpuerit per diem, qui ad unam orationem tardius uenerit, superioris increpationis ordine corripietur. et hic clangor Iudaeorum deum praesentem efficiebat, quare in concilium ire oportebat, quippe qui Iudaeos in proelio iuuaturus esset — de hecho, este sonido de trompetas anunciaba la presencia de su dios, y convenía asistir a ella por ser su propio dios el que los ayudaría en la batalla 390-406 Vulg Esdr 4.20. in loco quocumque audieritis clangorem tubae illuc concurrite ad nos Deus noster pugnabit pro nobis. 404 Sulp Sev Chron 1.17.5. ubi Deus monti Sinai institit, ualidis tubarum clangoribus aer quatiebatur. GRAM in fine Antiquitatispraedicatiuum uocabulum fuit cum gen. coniuncto ad sonitum aliquid nuntiantem pertinente — aparece como palabra predicativa, con un complemento en genitivo, con el que indica el sonido que anuncia algo 390-406 Vulg Num 23.21. Dominus Deus eius cum eo est, et clangor uictoriae regis in illo.