Saltar al contenido

Linguae Latinae Historicum Lexicon


[LLHL] exacerbare

[RSL exacerbare, exacerbantes, exacerbatus] 
uerb. tr. ETYM ex, acerbare. DLAT exacerbantes, exacerbatio, exacerbatus, exacerbescere. [FREQ humilis 58indicia 0,06/d.c.m. 29-9 Liv] uocabulum scriptis litterariis praesertim lyricis, ne cnon narrando argumentando aptum; usibus praecipue mediis, quandoquidem doctis; saepissime prosa, uersu tantum in Vulg inuenitur; a saec. I aec. apparet usque in Antiquitatis finem
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis223
exponens210,34
lyrica828
narratiua132,4
diachronicaI aec. 41,4
I-II ec.30,77
III-V ec.374,8
diaphasicadocta20,96
media423,9
diastraticalitteraria443,1
technica10,36
modusprosa362,4
uersu84,1
     ¶ a coniunctius cum acerbus 'strictum seu intransigens' et acerbitas 'amaritudo, dolor' quam cum acerbare 'in peius mutare', irritare uel stomachari hominem significabat contra iniuriam seu maleuolentiam — más que la relación con acerbare 'volver más amargo o doloroso', se encuentra aquí la hilazón con acerbus 'punzante, intratable' y con acerbitas 'aspereza o ensañamiento'; expresaba la acción de sentir irritación o enfurecimiento ante la injusticia o ciertas acciones que eran consideradas malas por el hablante: irritar, enfurecer o enfadar [HYPER uariarea TROP acueree, adzelari, amplificare, crudescereb, discreparea7, exasperareb, exulcerareb, indignari, ingrauescered, →irasci, irritare, obacerbare, peracescere, perurered, stomachari, succensereb SIM exacerbescere] 29-9 Liv 2.43.11. Consul Romam rediit ... inritato exacerbatoque in se militum odio. 41 Sen Ira 4.25.1. ut minimis sordidissimisque rebus non exacerbemur. 384-440 Macr Sat 7.3.15. Contra, si hoc diceretur male sibi conscio et sua furta recolenti, exacerbasset auditum. → Gloss 2.395.55. παραπικραίνω ‘exasperar, irritar’. 5.499.23. amarico. 2.293.56. ἐκχολοῦμαι ‘irritarse’ exacerbor exacerbo 4.337.43. exacerbat amaricat, incendit. 5.292.4. exacerbauit adflixit. 2.290.35. exacerbatus sum ἐκκεχόλωμαι.
irritationis acumen fiebat causis iterantibus — el grado mayor de irritación o enfado se alcanzaba cuando los motivos eran recurrentes: exacerbar, exasperar1 29-9 Liv 2.46.3. non alio ante bello infestior Romanus -adeo hinc contumeliis hostes, hinc consules mora exacerbauerant- proelium iniit. 121 Suet Tiber 75.1. exacerbati super memoriam pristinae crudelitatis etiam recenti atrocitate. ! 1 — aunque los complementos de uno y otro verbo castellanos son distintos (exacerbar + sentimientos, exasperar + personas), en latín no hay una selección verbal, pudiéndose aplicar exacerbare a ambas colocaciones Char 441. exacerbare. exulcerare.
b (in Liv, quippe indicium uocabuli primum) animositatem renouare — reavivar el encono [HYPER renouare] 29-9 Liv 2.35.8. Haud facile credebant plebem suam impelli posse ..., arte agendum in exoleto iam uetustate odio, ut recenti aliqua ira exacerbarentur animi.
c MED sine usu proprio in peius mutare — agravar [HYPER uariareb TROP →acerbare, acueree, corrumperec, exasperareb, grauescere, ingrauescere SIM exacuerea3] 30 Cels 5.28.2. temptanda squama aeris est ..., eatenus ne quid eminere patiatur; sed ita, si nihil exacerbauit: si minus, eodem cerato contenti esse debebimus.
IUS saec. III ec. → Dig 48.4.7.4. Crimen maiestatis facto uel uiolatis statuis uel imaginibus maxime exacerbatur in milites.
d amplificare — exagerar o amplificar [HYPER ampliarea SIM →amplificare] → Serv Aen 4.310. exacerbauit sententiam 'per altum' dicendo: quamuis notum esset Aeneam per altum nauigaturum.

Ad portam Latinam ...