Saltar al contenido

Linguae Latinae Historicum Lexicon


[LLHL] stipare

[RSL] 
uerb. tr. FORMA stīpare. ETYM STIP-. DLAT stipabilis, stipamen, stipaticus, stipator, stipatio; constipare, obstipare, obstipus DROM cat. estibar, tibar 'tensionem facere', tip 'distentus siue repletus', atipar 'exsatiare'; esp. estibar (germanía 'poena afficere' > estiba 'poena'); atibar 'pati': +BORRA 'lana rudis' > esp. atiborrar; fr. estiver, it. stivare, port. estibar. +STUPPARE esp. tupido, port. tipido. [FREQ media 210indicia 15/d.c.m. 70 Lucr] uocabulum scriptis litterariis omne genus, praesertim narratiuis argumentalibusque, aptum, pro rata parte magis uersu quam prosa; omnibus usibus, praecipue doctis; et technicis ad agri culturam historiamque naturalem pertinentibus quandoque inuenitur isdem sensibus; inde ab initiis apparet usque ad Antiquitatis finem.
Variatioindiciap/d.c.m. subc.
operumargumentalis9513
dramatica12,2
exponens248,1
lyrica27
narratiua16832
satirica526
diachronicaI aec. 5319
I-II ec.8722
III-V ec.15516
diaphasicadocta9144
media20214
quotidiana23,5
diastraticalitteraria27620
technica196,9
modusprosa20714
uersu8845
   ¶ lato sensu homines seu res congregare seu farcire uel arte comprimere significauit — significó en general producir una aglomeración de personas o cosas, rellenar o rodear apretadamente. 
a1 saepe + abl. omnino implere — atestar, colmar o llenar [HYPER implere DOM locus ubi stipatio fit forum, templum; a densus, omnis, undique firmatum] 70 Lucr 1.329. Nec tamen undique corporea stipata tenentur omnia natura; namque est in rebus inane. 125 Apul Met 3.2.8. aditus etiam et tectum omne fartim stipauerant. 210-213 Tert Anim 46.11. oraculis hoc genus stipatus est orbis. 395 Marcell 10.12. Malorum Punicorum dulcium atque acidorum suco ... nares stipandae sunt. → Gloss 2.438.11. στοιβάζω stipo (! stiuo). 4.172.2. stipat congerit densat. 4.172.3. stipant congregant. 4.176.30. stipant condunt. 4.286.37. conponit.
a2 MIL recipiens seu ambitus commenticium esse poterat, immo hominum manus magis minusue concreta; ad militum manus pertinuit uarie stipatas prout imperatoris intentio posceret — el contenedor o el ámbito podía ser virtual y estar representado por un grupo de personas, indicando su densidad; fue aplicado a la composición de los batallones militares que, ocupando la misma extensión en el campo de batalla, podían ser más densos o más ralos, según la intencionalidad estratégica del momento: compactar o engrosar [HYPER artare] 29-9 Liv 26.39.13. ita in arto stipatae erant naues ut uix ullum telum in mari uanum intercideret. 33.18.17. stipata phalanx. 80-90 Stat Theb 2.701. praecipue stipare uiros densasque memento multiplicare acies! 125 Apul Met 4.6.4. fons ... inrigans in modum stipati maris uel ignaui fluminis cuncta cohibebat. 210-213 Tert Anim 17.6. uniformitas porticus acuitur in fine, dum acies in concluso stipata illic tenuatur, quo et extenditur. → Serv Aen 10.328. stipata cohors id est unanimiter ueniens.
a3 homo seu animal horrea siue cellas implere — almacenar [HYPER cumulare1 DOM mel apibus stipatur mella, cella] 37-30 Verg Georg 4.163. aliae purissima mella stipant et liquido distendunt nectare cellas. 50 Sen Nat 4b.13.3. inuenimus quomodo stiparemus niuem.
b1 ut hominem comprimas uel stringas, id significauit, ut armatorum manus uirum rei publicae affectum protegat — reduciendo el espacio que rodea un objeto o persona, se aplicó a que un grupo armado y con intenciones protectoras, rodeara a una persona relevante en el Estado: escoltar, acompañar, ir en cortejo alrededor de, rodear a alguien como protección [HYPER comitari DOM hominum coartatio caterua, armatus, satelles, lictor, agmen, iuuenis, turba, multitudo, senatus, exercitus, manus] 68-44 Cic Att 1.18.1. ad forum stipati gregibus amicorum descendimus. 30 Val Max 3.2.5. in quo tantus uigor animi fuit, ut apud Padum Gallorum regem ingenti exercitu stipatum cum paucis equitibus inuaderet. 220 Tert Felix 37. times ... et quamlibet sis multo comitatu stipatus, ad periculum tamen solus es. 353-431 Paul Nol Elog 118.114. quibus stipatur conflua turbis, currit in obsequium, populos effusa fideles.
et ad alia pertinuit — y a otras realidades 44 Cic Cato 28. Quid enim est iucundius senectute stipata studiis iuuentutis? → Gloss 2.280.32. δορυφορῶ. 2.391.17. ὠχυρωμένος. 4.176.4. stipatus circumdatus aut cirumfusus. 4.393.29. constipatus constrictus. 4.568.23. stipata fulta. Verg Aen 1.497. stipante caterva: 4.286.24. stipante spissante. 4.465.3. cingente multitudine. 4.286.38. comprimente multitudine. Verg Aen 10.328. stipata cohors: 2.188.36.: συνελθὸν τάγμα.
b2 inde lato sensu quasi artare uel impedire — luego se aplicó a la acción más general de apretar, presionar, encerrar, rodear estrechamente [HYPER impedire] 44-43 Cic Phil 3.30. senatum stiparit armatis. 50 Curt 4.15.29. Laeuumque cornu in fugam effusum destituerat currum, quem a dextra parte stipati in medium agmen receperunt. 329 Iuven 1.683. uitalis uastis stipatur semita saxis.

Ad portam Latinam ...